February 2026 Current Affairs Magazine Notes

๐Ÿ“š Monthly Current Affairs

FEBRUARY 2026 February 2026 Complete Current Affairs PDF

๐Ÿ›️ 1. Politics (เคฐाเคœเคจीเคคि)

1.1 SHANTI Act, 2025

  • SHANTI Act เคญाเคฐเคค เคฎें peaceful เค•ाเคฎों เค•े เคฒिเค Nuclear Technology เค•े เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค•े เคฒिเค เคเค• Framework เคฌเคจाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Accident เค•ी เคœ़िเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐी เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे Suppliers เค•े เคฌเคœाเคฏ Nuclear Plant Operators เคชเคฐ เคŸ्เคฐांเคธเคซเคฐ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เค•ाเคจूเคจ เค‰เคจ เคจिเคฏเคฎों เค•ो เค•เคฎ เค•เคฐเคคा เคนै เคœो เคชเคนเคฒे Operators เค•ो เค–เคฐाเคฌ Equipment เค•े เคฒिเค Supplier เคชเคฐ เค•ेเคธ เค•เคฐเคจे เค•ी เค‡เคœाเคœ़เคค เคฆेเคคे เคฅे।
  • เค‡เคธเคฎें Healthcare เค”เคฐ Agriculture เคœैเคธे Sector เคฎें Nuclear Application เค•े เคฒिเค เคเค• Regulatory Structure เค•ी เคญी Outline เคฆी เค—เคˆ เคนै।

1.2 Industrial Relations Code (Amendment) Bill, 2026

  • เคฏเคน Amendment Bill 2020 เคฎें เคชाเคธ เคนुเค Industrial Relations Code เค•े เคจिเคฏเคฎों เคฎें เคฌเคฆเคฒाเคต เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Code Trade Union เค•ी เคชเคนเคšाเคจ, Strike เค•े เคจिเคฏเคฎों เค”เคฐ Dispute Settlement เคธे เคœुเคก़ा เคนै।
  • เคฏเคน Union เค”เคฐ Industrial Employment เคธे เคœुเคก़े เคคीเคจ เคชुเคฐाเคจे Labour Laws เค•ी เคœเค—เคน เคฒेเค—ा।
  • เค‡เคธ เคฌเคฆเคฒाเคต เคธे เคฏเคน เคธाเฅž เคนो เคœाเคคा เคนै เค•ि เคฏे เคชเคนเคฒे เค•े เค•ाเคจूเคจ เคจเคตंเคฌเคฐ 2025 เคธे Repealed (เคฐเคฆ्เคฆ) เคนो เคœाเคंเค—े।

1.3 PM RAHAT Scheme

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे Road Accidents เค•े เคชीเคก़िเคคों เค•ी เคฎเคฆเคฆ เค•े เคฒिเค PM RAHAT เคถुเคฐू เค•िเคฏा।
  • Accident เค•े เคฌाเคฆ 7 เคฆिเคจों เคคเค• เคชीเคก़िเคค ₹1.5 lakh เคคเค• เค•ा Cashless Treatment เคชा เคธเค•เคคे เคนैं।
  • Hospitals เค•ो Motor Vehicle Accident Fund เคธे Reimbursement เคฎिเคฒेเค—ा।
  • เคฏเคน Scheme Accident Reporting System เค•ो Health Claim Processing เค•े เคธाเคฅ เคกिเคœिเคŸเคฒी เคœोเคก़เคคी เคนै।

1.4 Bhu-Aadhaar (ULPIN)

  • เคนเคฐ เคœ़เคฎीเคจ เค•े Parcel เค•ो 14 เค…ंเค•ों เค•ा Unique Land Parcel Identification Number (ULPIN) เคฆिเคฏा เคœा เคฐเคนा เคนै।
  • เคฏเคน System เคœ़เคฎीเคจ เค•ी เคธीเคฎाเค“ं เค•ी เคชเคนเคšाเคจ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค Geospatial Mapping เค”เคฐ Satellite Data เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Land Record Transparency เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจा เค”เคฐ Fraudulent Transactions เค•ो เคฐोเค•เคจा เคนै।
  • เคฏเคน เคชเคนเคฒ Digital India Land Records Modernisation Programme เค•ा เคนिเคธ्เคธा เคนै।

1.5 Enumeration of DNT Communities

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เค•ी เคฏोเคœเคจा 2027 Census เคฎें Denotified, Nomadic เค”เคฐ Semi-Nomadic Tribes เค•ी เค—เคฃเคจा เค•เคฐเคจे เค•ी เคนै।
  • เคญเคฐोเคธेเคฎंเคฆ Population Data เค•ी เค•เคฎी เคจे Targeted Welfare Policies เค•ो เคธीเคฎिเคค เค•เคฐ เคฆिเคฏा เคนै।
  • เค‡เคจ เคธเคฎुเคฆाเคฏों เค•ो เค•เคญी Colonial Laws เค•े เคคเคนเคค "Criminal Tribes" เค•े เคฐूเคช เคฎें เคธूเคšीเคฌเคฆ्เคง เค•िเคฏा เค—เคฏा เคฅा।
  • เค†เคœ़ाเคฆी เค•े เคฌाเคฆ Criminal Tribes Act เค•ो เคฐเคฆ्เคฆ เค•เคฐ เคฆिเคฏा เค—เคฏा।

1.6 India-Israel Special Strategic Partnership

  • Prime Minister เค•े เคฆौเคฐे เค•े เคฆौเคฐाเคจ เคญाเคฐเคค เค”เคฐ เค‡เคœ़เคฐाเค‡เคฒ เคจे เค…เคชเคจे เคฐिเคถ्เคคों เค•ो Special Strategic Partnership เคคเค• เคฌเคข़ाเคจे เค•ा เคซैเคธเคฒा เค•िเคฏा।
  • เคฆोเคจों เคชเค•्เคท Defence, Technology เค”เคฐ Trade Sector เคฎें เคธเคนเคฏोเค— เคฌเคข़ाเคจे เคชเคฐ เคธเคนเคฎเคค เคนुเค।
  • Joint Initiatives เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे AI, Cybersecurity เค”เคฐ Innovation Research เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐेंเค—े।
  • เคฆोเคจों เคฆेเคถों เค•े Bilateral Economic เค”เคฐ Strategic Ties เค•ो เคฎเคœเคฌूเคค เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•เคˆ Agreements เคธाเค‡เคจ เค•िเค เค—เค। เค‡เคธเคฎें Agriculture เค”เคฐ Skilled Workforce Exchange เคญी เคถाเคฎिเคฒ เคนै।

1.7 Proposal for a New "Hexagon Alliance"

  • เค‡เคœ़เคฐाเค‡เคฒ เคจे เคญाเคฐเคค เค”เคฐ เค•เคˆ Mediterranean Partners เค•ो เคถाเคฎिเคฒ เค•เคฐเคคे เคนुเค เคเค• Hexagon Alliance เคฌเคจाเคจे เค•ा เคช्เคฐเคธ्เคคाเคต เคฐเค–ा।
  • เค‡เคธ เค—्เคฐुเคช เคฎें Greece, Cyprus เค”เคฐ เคฆूเคธเคฐे Regional Partners เคถाเคฎिเคฒ เคนो เคธเค•เคคे เคนैं।
  • เค‡เคธ Alliance เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Economic Partnerships เค”เคฐ Strategic Cooperation เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคจा เคนै।
  • เคฏเคน Mediterranean เค”เคฐ West Asian Regions เคฎें เคญाเคฐเคค เค•ी เคญूเคฎिเค•ा เค•ो เคฌเคข़ा เคธเค•เคคा เคนै।
  • เคนाเคฒांเค•ि, เค‡เคธเคฎें เคถाเคฎिเคฒ เคนोเคจे เคธे Iran เค•े เคธाเคฅ เคญाเคฐเคค เค•े เคฐिเคถ्เคคों เคชเคฐ เค…เคธเคฐ เคชเคก़ เคธเค•เคคा เคนै।

1.8 16th Finance Commission Recommendations

  • 16th Finance Commission เคจे 2026-2031 เค•े เคฒिเค เค…เคชเคจी Fiscal Recommendations เคฆीं।
  • เค‡เคธเคจे เคฐाเคœ्เคฏों เค•े เคฒिเค Central Taxes เค•ा 41% เคนिเคธ्เคธा เคฌเคจाเค เคฐเค–ा।
  • เคฐाเคœ्เคฏ เค•े Economic Output (GSDP) เคชเคฐ เค†เคงाเคฐिเคค เคเค• เคจเคฏा Indicator เคชेเคถ เค•िเคฏा เค—เคฏा।
  • เคชเคนเคฒे เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคนोเคจे เคตाเคฒे เค•เคˆ Grants เคจเค Framework เคฎें เคฌंเคฆ เค•เคฐ เคฆिเค เค—เค।
  • Commission เคจे เคฌเคข़เคคे Cesses เค”เคฐ Surcharges เคชเคฐ เคšिंเคคाเค“ं เคชเคฐ เคญी เคšเคฐ्เคšा เค•ी।

1.9 India-Canada Strategic Cooperation in Energy

  • เคญाเคฐเคค เค”เคฐ เค•เคจाเคกा เคจे เคฒंเคฌे เคธเคฎเคฏ เค•े Uranium Supply Agreement เค•े เคœ़เคฐिเค เคฐिเคถ्เคคे เคฎเคœ़เคฌूเคค เค•िเค।
  • เคฏเคน Arrangement เคญाเคฐเคค เค•े Civil Nuclear Power Programme เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐेเค—ा।
  • เคฆोเคจों เคฆेเคถ เคเค• Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA) เคชเคฐ เคฌाเคคเคšीเคค เค•เคฐ เคฐเคนे เคนैं।
  • Cooperation เค•ो Renewable Energy เค”เคฐ Technology Sectors เคคเค• เคฌเคข़ाเคฏा เคœाเคเค—ा।
  • เค‡เคธ Partnership เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Trade เค”เคฐ Investment Flows เค•ो เคฌเคข़ाเคจा เคนै।

1.10 Renaming of Kerala to "Keralam"

  • Union Cabinet เคจे เค•ेเคฐเคฒ เคฐाเคœ्เคฏ เค•ा เคจाเคฎ เค‘เคซिเคถिเคฏเคฒी เคฌเคฆเคฒเค•เคฐ Keralam เค•เคฐเคจे เค•े Proposal เค•ो เคฎंเคœूเคฐी เคฆे เคฆी เคนै।
  • เคฏเคน เคฎांเค— เคฐाเคœ्เคฏ เค•े เคจाเคฎ เค•े Malayalam Pronunciation เค•ो เคฆिเค–ाเคคी เคนै।
  • เค‡เคธ Proposal เค•ो เค…เคฌ Legislation เค•े เคœ़เคฐिเค Parliamentary Approval เค•ी เคœ़เคฐूเคฐเคค เคนै।
  • เคญाเคฐเคค เคฎें เคฐाเคœ्เคฏों เค•ा เคจाเคฎ เคฌเคฆเคฒเคจा เคธंเคตिเคงाเคจ เค•े Article 3 เค•े เคคเคนเคค เค†เคคा เคนै।
  • Parliament เคธिंเคชเคฒ เคฎेเคœॉเคฐिเคŸी เคธे Lawmaking เค•เคฐเค•े เคฐाเคœ्เคฏों เค•े เคจाเคฎ เคฌเคฆเคฒ เคธเค•เคคी เคนै।

1.11 Vibrant Villages Programme-II

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे Border Areas เค•ो Develop เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค Vibrant Villages Programme-II เคฒॉเคจ्เคš เค•िเคฏा।
  • เค‡เคธ Scheme เค•ा Target เค•เคˆ International Borders เคชเคฐ เคฌเคธे เค—ांเคต เคนैं।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Infrastructure, Connectivity เค”เคฐ เคฒोเค•เคฒ Livelihoods เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจा เคนै।
  • เคฏเคน Program Roads, Telecom, Electricity เค”เคฐ Tourism เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Border เค‡เคฒाเค•ों เคธे Migration เค•ो เค•เคฎ เค•เคฐเคจे เค•ी เคญी เค•ोเคถिเคถ เค•เคฐเคคा เคนै।

1.12 India Takes Chairmanship of IONS

  • เคญाเคฐเคค เคจे Indian Ocean Naval Symposium (IONS) เค•ी Leadership เคธंเคญाเคฒी।
  • IONS Indian Ocean Region เค•ी Navies เค•े เคฌीเคš Cooperation เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Maritime Security, Disaster Relief เค”เคฐ Anti-Piracy Cooperation เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เค‡เคธ Forum เคฎें 25 Member Countries เคถाเคฎिเคฒ เคนैं। Chairmanship เคนिเคธ्เคธा เคฒेเคจे เคตाเคฒी Navies เค•े เคฌीเคš Rotate เคนोเคคी เคนै।

1.13 PRAHAAR National Counter-Terrorism Policy

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे PRAHAAR เคจाเคฎ เค•ी เคเค• National Counter-Terrorism Strategy เคชेเคถ เค•ी।
  • เคฏเคน Terrorism เค•े เค–िเคฒाเคซ Zero-Tolerance Policy เคชเคฐ เคœ़ोเคฐ เคฆेเคคी เคนै।
  • Multi-Agency Centre Platforms เค•े เคœ़เคฐिเค Intelligence Sharing เค•ो เคฎเคœ़เคฌूเคค เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै।
  • NIA เค”เคฐ NSG เคœैเคธी Agencies Response Operations เคฎें เค…เคนเคฎ เคญूเคฎिเค•ा เคจिเคญाเคคी เคนैं।
  • เคฏเคน Strategy De-radicalisation เค”เคฐ International Cooperation เคชเคฐ เคญी เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคी เคนै।

1.14 Joint Military Exercise Dharma Guardian

  • เค‰เคค्เคคเคฐाเค–ंเคก เคฎें Exercise Dharma Guardian เค•ा 7เคตां เคเคกिเคถเคจ เคถुเคฐू เคนुเค†।
  • เคฏเคน เคญाเคฐเคค เค”เคฐ เคœाเคชाเคจ เค•े เคฌीเคš เคเค• Joint Military Exercise เคนै।
  • เคฏเคน Drill Semi-Urban Combat Environment เคฎें Joint Operations เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคी เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Coordination เค”เคฐ Operational Readiness เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจा เคนै। เคฏเคน Exercise เคนเคฐ เคธाเคฒ เคฆोเคจों เคฆेเคถों เคฎें เคฌाเคฐी-เคฌाเคฐी เคธे Conduct เค•ी เคœाเคคी เคนै।

1.1 SHANTI Act, 2025

  • The SHANTI Act establishes a framework for the use of nuclear technologies for peaceful purposes in India.
  • It transfers accident liability mainly to nuclear plant operators rather than suppliers.
  • The law reduces provisions that earlier allowed operators to sue suppliers for faulty equipment.
  • It also outlines a regulatory structure for nuclear applications in sectors like healthcare and agriculture.

1.2 Industrial Relations Code (Amendment) Bill, 2026

  • The amendment bill modifies provisions of the Industrial Relations Code passed in 2020.
  • The Code deals with trade union recognition, strike rules, and dispute settlement.
  • It replaces three earlier labour laws related to unions and industrial employment.
  • The amendment clarifies that these earlier laws stand repealed from November 2025.

1.3 PM RAHAT Scheme

  • The government launched PM RAHAT to support victims of road accidents.
  • Victims can receive cashless treatment up to ₹1.5 lakh for seven days after an accident.
  • Hospitals will receive reimbursement through the Motor Vehicle Accident Fund.
  • The scheme integrates accident reporting systems with health claim processing digitally.

1.4 Bhu-Aadhaar (ULPIN)

  • A 14-digit Unique Land Parcel Identification Number is being assigned to each land parcel.
  • The system uses geospatial mapping and satellite data to identify land boundaries.
  • It aims to improve land record transparency and prevent fraudulent transactions.
  • The initiative is part of the Digital India Land Records Modernisation Programme.

1.5 Enumeration of DNT Communities

  • The government plans to enumerate Denotified, Nomadic and Semi-Nomadic Tribes in the 2027 Census.
  • Lack of reliable population data has limited targeted welfare policies.
  • These communities were once listed as "criminal tribes" under colonial laws.
  • The Criminal Tribes Act was repealed after independence.

1.6 India-Israel Relations Upgraded

  • India and Israel decided to elevate their ties to a Special Strategic Partnership during the Prime Minister's visit.
  • Both sides agreed to expand cooperation in defence, technology, and trade sectors.
  • Joint initiatives will focus on AI, cybersecurity, and innovation research.
  • Several agreements were signed to strengthen bilateral economic and strategic ties, including in agriculture and skilled workforce exchange.

1.7 Proposal for a New "Hexagon Alliance"

  • Israel proposed forming a Hexagon Alliance involving India and several Mediterranean partners.
  • The grouping may include Greece, Cyprus and other regional partners.
  • The alliance aims to boost economic partnerships and strategic cooperation.
  • It could expand India's role in the Mediterranean and West Asian regions.
  • However, participation may influence India's relations with Iran.

1.8 Recommendations of the Sixteenth Finance Commission

  • The 16th Finance Commission submitted its fiscal recommendations for 2026-2031.
  • It retained the 41% share of central taxes for states.
  • A new indicator based on state economic output (GSDP) was introduced.
  • Several grants used earlier were discontinued in the new framework.
  • The commission also discussed concerns over increasing cesses and surcharges.

1.9 India-Canada Strategic Cooperation in Energy

  • India and Canada strengthened ties through a long-term uranium supply agreement.
  • The arrangement will support India's civil nuclear power programme.
  • Both countries are negotiating a Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA).
  • Cooperation will extend to renewable energy and technology sectors.
  • The partnership aims to expand trade and investment flows.

1.10 Union Cabinet Approves Renaming of Kerala

  • The Union Cabinet approved a proposal to officially rename the state Kerala as Keralam.
  • The demand reflects the Malayalam pronunciation of the state's name.
  • The proposal now requires Parliamentary approval through legislation.
  • Renaming states in India is governed by Article 3 of the Constitution.
  • Parliament can change state names by simple majority lawmaking.

1.11 Vibrant Villages Programme-II Launched

  • The government launched Vibrant Villages Programme-II to develop border areas.
  • The scheme targets villages along several international borders.
  • It aims to improve infrastructure, connectivity and local livelihoods.
  • The programme focuses on roads, telecom, electricity and tourism.
  • It also attempts to reduce migration from border regions.

1.12 India Takes Chairmanship of IONS

  • India assumed the leadership of the Indian Ocean Naval Symposium (IONS).
  • IONS promotes cooperation among navies of the Indian Ocean region.
  • It focuses on maritime security, disaster relief and anti-piracy cooperation.
  • The forum includes 25 member countries.
  • Chairmanship rotates among participating navies.

1.13 PRAHAAR National Counter-Terrorism Policy

  • The government unveiled a national counter-terrorism strategy called PRAHAAR.
  • It emphasizes a zero-tolerance policy against terrorism.
  • Intelligence sharing is strengthened through Multi-Agency Centre platforms.
  • Agencies like NIA and NSG play key roles in response operations.
  • The strategy also focuses on de-radicalisation and international cooperation.

1.14 India-Japan Exercise Dharma Guardian

  • The 7th edition of Exercise Dharma Guardian began in Uttarakhand.
  • It is a joint military exercise between India and Japan.
  • The drill focuses on joint operations in semi-urban combat environments.
  • It aims to improve coordination and operational readiness.
  • The exercise is conducted alternately in both countries each year.

๐Ÿ“œ 2. History (เค‡เคคिเคนाเคธ)

2.1 Bhirrana Archaeological Site / เคญिเคฐ्เคฐाเคจा เคชुเคฐाเคคाเคค्เคตिเค• เคธ्เคฅเคฒ

  • เคญिเคฐ्เคฐाเคจा เคธाเค‡เคŸ เคชเคฐ เคนुเคˆ Research เคธे เคชเคคा เคšเคฒเคคा เคนै เค•ि Indus Valley civilisation เคชเคนเคฒे เค•े เค…ंเคฆाเคœ़ों เคธे เคญी เคชुเคฐाเคจी เคนो เคธเค•เคคी เคนै।
  • เค•ुเค› Studies เคธे เคชเคคा เคšเคฒเคคा เคนै เค•ि เค‡เคธ เค‡เคฒाเค•े เคฎें Cultural activity เคฒเค—เคญเค— 8,000 เคธाเคฒ เคชुเคฐाเคจी เคนो เคธเค•เคคी เคนै।
  • เคธเคฌूเคคों เคฎें Pottery fragments (เคฎिเคŸ्เคŸी เค•े เคฌเคฐ्เคคเคจों เค•े เคŸुเค•เคก़े) เค”เคฐ Animal remains (เคœाเคจเคตเคฐों เค•े เค…เคตเคถेเคท) เคถाเคฎिเคฒ เคนैं।
  • เค…เค—เคฐ เคฏเคน เคชเค•्เค•ा เคนो เคœाเคคा เคนै, เคคो เคฏเคน Civilisation เค•เคˆ เคฆूเคธเคฐी เคชुเคฐाเคจी Ancient urban cultures เคธे เคญी เคชुเคฐाเคจी เคนोเค—ी।

2.2 Ol Chiki Script Centenary / เค“เคฒ เคšिเค•ी เคฒिเคชि เคถเคคाเคฌ्เคฆी

  • Santhali language เค•े เคฒिเค Ol Chiki writing system เคจे 2025 เคฎें 100 เคธाเคฒ เคชूเคฐे เค•เคฐ เคฒिเค เคนैं।
  • เค‡เคธे Pandit Raghunath Murmu เคจे เคฌเคจाเคฏा เคฅा।
  • เค‡เคธ Script เคจे Santhal cultural เค”เคฐ Linguistic heritage เค•ो เคฌเคšाเค เคฐเค–เคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•ी।
  • Santhali เค•ो 2003 เคฎें Constitution เค•ी Eighth Schedule เคฎें เคถाเคฎिเคฒ เค•िเคฏा เค—เคฏा เคฅा।

2.3 Origins of the International Energy Agency / เค‡ंเคŸเคฐเคจेเคถเคจเคฒ เคเคจเคฐ्เคœी เคเคœेंเคธी เค•ी เคถुเคฐुเค†เคค

  • International Energy Agency (IEA) 1974 เคฎें เคฌเคจी เคฅी।
  • เค‡เคธे เคคเคฌ เคฌเคจाเคฏा เค—เคฏा เคฅा เคœเคฌ Global oil crisis เค•ी เคตเคœเคน เคธे Energy supplies เคฎें เคฐुเค•ाเคตเคŸ เค†เคˆ เคฅी।
  • Agency เค•ा เคถुเคฐू เคฎें เคฎเค•เคธเคฆ Member nations เค•े เคฌीเคš Stable oil supply เคชเค•्เค•ा เค•เคฐเคจा เคฅा।
  • เค‡เคธเคจे เคฎिเคฒเค•เคฐ Coordinated emergency oil reserves เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค Systems เคฌเคจाเค।
  • เค†เคœ เคฏเคน Energy security เค”เคฐ Sustainability เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคคी เคนै।

2.4 Damage to Golestan Palace / เคฎिเคกिเคฒ เคˆเคธ्เคŸ เคธंเค˜เคฐ्เคท เค•े เคฆौเคฐाเคจ เค—ोเคฒेเคธ्เคคाเคจ เคชैเคฒेเคธ เค•ो เคจुเค•เคธाเคจ

  • เคคेเคนเคฐाเคจ เค•ा Golestan Palace, เคเค• เคเคคिเคนाเคธिเค• Royal complex, เคนाเคฒ เค•े Tensions เค•े เคฆौเคฐाเคจ เค•เคฅिเคค เคคौเคฐ เคชเคฐ เคจुเค•เคธाเคจ เคชเคนुंเคšा เคนै।
  • เคฏเคน Palace เค•เคญी Qajar dynasty เค•ा Residence เคฅा।
  • เคฏเคน Persian architecture เค”เคฐ European influences เค•ा เคถाเคจเคฆाเคฐ Blend เคฆिเค–ाเคคा เคนै।
  • เค‡เคธ Complex เค•ो 2013 เคฎें UNESCO World Heritage Site เค˜ोเคทिเคค เค•िเคฏा เค—เคฏा เคฅा।
  • เคฏเคน Historical artefacts เค”เคฐ Cultural records เค•ो เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐเค–เคคा เคนै।

2.5 Durand Line Border Issue / เคกूเคฐंเคก เคฐेเค–ा เคธीเคฎा เคฎुเคฆ्เคฆा

  • Durand Line เคชाเค•िเคธ्เคคाเคจ เค”เคฐ เค…เฅžเค—ाเคจिเคธ्เคคाเคจ เค•ो เค…เคฒเค— เค•เคฐเคจे เคตाเคฒी Disputed boundary เคนै।
  • เค‡เคธे 1893 เคฎें British official Mortimer Durand เคจे เค–ींเคšा เคฅा।
  • เคฏเคน Boundary เคชूเคฐे เค‡เคฒाเค•े เคฎें Pashtun tribal communities เค•ो เคฌांเคŸเคคी เคนै।
  • เค…เฅžเค—ाเคจिเคธ्เคคाเคจ เคจे เคเคคिเคนाเคธिเค• เคฐूเคช เคธे เค‡เคธเค•ी Legitimacy (เคตैเคงเคคा) เค•ो เคšुเคจौเคคी เคฆी เคนै।
  • เคฏเคน Issue เค•्เคทेเคค्เคฐीเคฏ Security tensions เคชเคฐ เค…เคธเคฐ เคกाเคฒเคคा เคฐเคนเคคा เคนै।

2.1 Bhirrana Archaeological Site

  • Research at the Bhirrana site indicates that the Indus Valley civilisation may be older than earlier estimates.
  • Some studies suggest cultural activity in the region could date back nearly 8,000 years.
  • Evidence includes pottery fragments and animal remains.
  • If confirmed, the civilisation would predate several other ancient urban cultures.

2.2 Ol Chiki Script Centenary

  • The Ol Chiki writing system for the Santhali language completed 100 years in 2025.
  • It was created by Pandit Raghunath Murmu.
  • The script helped preserve Santhal cultural and linguistic heritage.
  • Santhali was included in the Eighth Schedule of the Constitution in 2003.

2.3 Origins of the International Energy Agency

  • The International Energy Agency (IEA) was established in 1974.
  • It was formed after the global oil crisis disrupted energy supplies.
  • The agency initially aimed to ensure stable oil supply among member nations.
  • It created systems for coordinated emergency oil reserves.
  • Today it works on energy security and sustainability.

2.4 Damage to Golestan Palace

  • Tehran's Golestan Palace, a historic royal complex, reportedly faced damage during recent tensions.
  • The palace once served as the residence of the Qajar dynasty.
  • It represents a blend of Persian architecture and European influences.
  • The complex was declared a UNESCO World Heritage Site in 2013.
  • It preserves historical artefacts and cultural records.

2.5 Durand Line Border Issue

  • The Durand Line is the disputed boundary separating Pakistan and Afghanistan.
  • It was drawn in 1893 by British official Mortimer Durand.
  • The boundary divided Pashtun tribal communities across the region.
  • Afghanistan has historically challenged its legitimacy.
  • The issue continues to influence regional security tensions.

๐ŸŒ 3. Geography (เคญूเค—ोเคฒ)

3.1 Brahmaputra River Connectivity Project / เคฌ्เคฐเคน्เคฎเคชुเคค्เคฐ เคจเคฆी เคธंเคชเคฐ्เค• เคชเคฐिเคฏोเคœเคจा

  • เคญाเคฐเคค เคจे Assam เคฎें Brahmaputra River เค•े เคจीเคšे เคเค• Road-cum-rail tunnel เคฌเคจाเคจे เค•ो เคฎंเคœूเคฐी เคฆे เคฆी เคนै।
  • เค‡เคธ Project เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Northeast India เคฎें Infrastructure เค•ो เคฎเคœเคฌूเคค เค•เคฐเคจा เคนै।
  • เค‡เคธเคธे เค‡เคฒाเค•े เคฎें Economic growth เค”เคฐ Trade เค•ो เคญी เคธเคชोเคฐ्เคŸ เคฎिเคฒेเค—ा।
  • เคฏเคน Project Gohpur เค”เคฐ Numaligarh เค•े เคฌीเคš Connectivity เคฌेเคนเคคเคฐ เค•เคฐेเค—ा।
  • เคฆोเคจों เคœเค—เคนों เค•े เคฌीเคš Travel time เคฌเคนुเคค เค•เคฎ เคนो เคœाเคเค—ा।

3.2 Strategic Importance of Seychelles / เคธेเคถेเคฒ्เคธ เค•ा เคฐเคฃเคจीเคคिเค• เคฎเคนเคค्เคต

  • Seychelles เคชเคถ्เคšिเคฎी Indian Ocean เคฎें เคฎुเค–्เคฏ Sea lanes เค•े เคชाเคธ เคนै।
  • เค‡เคธเค•ी Location เค‡เคธे Maritime security เค”เคฐ Shipping routes เค•े เคฒिเค เคœ़เคฐूเคฐी เคฌเคจाเคคी เคนै।
  • เคฏเคน Piracy เค”เคฐ Illegal maritime activities เค•ी เคฎॉเคจिเคŸเคฐिंเค— เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏे Islands เค•्เคทेเคค्เคฐीเคฏ Maritime cooperation เคฎें เคญूเคฎिเค•ा เคจिเคญाเคคे เคนैं।
  • เคญाเคฐเคค เค•ी Indian Ocean strategy เค•े เคฒिเค เค‡เคธเค•ी เคธ्เคฅिเคคि เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคนै।

3.3 Sea Lanes of Communication in the Indian Ocean / เคนिंเคฆ เคฎเคนाเคธाเค—เคฐ เคฎें เคธंเคšाเคฐ เค•े เคธเคฎुเคฆ्เคฐी เคฎाเคฐ्เค—

  • Sea lanes of communication เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เคฎें Shipping เค•े เคฒिเค เคœ़เคฐूเคฐी เคฐाเคธ्เคคे เคนैं।
  • เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เค•े Global trade เค•ा เคเค• เคฌเคก़ा เคนिเคธ्เคธा Indian Ocean เคธे เคนोเค•เคฐ เค—ुเคœ़เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏे เคฐाเคธ्เคคे Energy transportation เค•े เคฒिเค เคœ़เคฐूเคฐी เคนैं।
  • เคฆेเคถ Maritime security เค•े เคฒिเค เค‡เคจ เคฐाเคธ्เคคों เคชเคฐ เคจเคœ़เคฐ เคฐเค–เคคे เคนैं।
  • Strategic chokepoints Global trade patterns เคชเคฐ เค…เคธเคฐ เคกाเคฒเคคे เคนैं।

3.4 Strait of Malacca Maritime Route / เคฎเคฒเค•्เค•ा เคœเคฒเคกเคฎเคฐूเคฎเคง्เคฏ เคธเคฎुเคฆ्เคฐी เคฎाเคฐ्เค—

  • Strait of Malacca Indian Ocean เค•ो Pacific Ocean เคธे เคœोเคก़เคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคฆुเคจिเคฏा เค•े เคธเคฌเคธे เคต्เคฏเคธ्เคค Shipping routes เคฎें เคธे เคเค• เคนै।
  • เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เค•े Oil เค”เคฐ Goods เค•ा เคเค• เคฌเคก़ा เคนिเคธ्เคธा เค‡เคธी Corridor เคธे เคนोเค•เคฐ เค—ुเคœ़เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Asia, Europe เค”เคฐ Middle East เค•े เคฌीเคš เคต्เคฏाเคชाเคฐ เคฎें เค…เคนเคฎ เคญूเคฎिเค•ा เคจिเคญाเคคा เคนै।
  • เค‡เคธ Route เคชเคฐ เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เค•ा เคฌเคก़ा Geopolitical significance เคนै।

3.5 Peri-Urban Expansion in Indian Cities / เคญाเคฐเคคीเคฏ เคถเคนเคฐों เคฎें เคชेเคฐी-เค…เคฐ्เคฌเคจ เคตिเคธ्เคคाเคฐ

  • เคคेเคœ़ी เคธे เคนो เคฐเคนा Urban growth เคถเคนเคฐों เค•े เค†เคธ-เคชाเคธ เค•े Rural areas เค•ो เคฌเคฆเคฒ เคฐเคนा เคนै।
  • เค•เคˆ เค—ांเคต เคงीเคฐे-เคงीเคฐे เคฌเคข़เคคे Urban regions เคฎें เคฎिเคฒ เคฐเคนे เคนैं।
  • Urbanisation policies เคฌेเคนเคคเคฐ Infrastructure planning เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคी เคนैं।
  • เค‡เคธเคธे Housing เค”เคฐ Transport networks เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เคฎिเคฒเคคी เคนै।
  • Balanced urban growth เคญाเคฐเคค เคฎें เคเค• เคฌเคก़ी Planning challenge เคนै।

3.6 Urban Wastewater Management Challenges / เคถเคนเคฐी เค…เคชเคถिเคท्เคŸ เคœเคฒ เคช्เคฐเคฌंเคงเคจ เคšुเคจौเคคिเคฏाँ

  • เคคेเคœ़ी เคธे Urbanisation เค•े เค•ाเคฐเคฃ เคถเคนเคฐों เคฎें Wastewater generation เคฌเคข़ เค—เคฏा เคนै।
  • เค–เคฐाเคฌ Treatment infrastructure เคธे Water bodies เคฎें เคช्เคฐเคฆूเคทเคฃ เคนोเคคा เคนै।
  • Government initiatives เคฌेเคนเคคเคฐ Treatment facilities เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคी เคนैं।
  • เคฌेเคนเคคเคฐ Sewage management เคธे Public health เคธुเคฐเค•्เคทिเคค เคฐเคนเคคी เคนै।
  • เคฒंเคฌे เคธเคฎเคฏ เคคเค• Water security เค•े เคฒिเค Sustainable urban planning เคœ़เคฐूเคฐी เคนै।

3.7 Diamond Mining Regions of the World / เคฆुเคจिเคฏा เค•े เคนीเคฐा เค–เคจเคจ เค•्เคทेเคค्เคฐ

  • เคฎुเค–्เคฏ Diamond producing countries เคฎें Botswana, Russia เค”เคฐ Canada เคถाเคฎिเคฒ เคนैं।
  • Global production เคฎें African nations เค•ा เคฌเคก़ा เคนिเคธ्เคธा เคนै।
  • Diamonds เค–ुเคฒी เค–เคฆाเคจों (Open-pit) เค”เคฐ เคœ़เคฎीเคจ เค•े เคจीเคšे เค•ी เค–เคฆाเคจों (Underground mines), เคฆोเคจों เคธे เคจिเค•ाเคฒे เคœाเคคे เคนैं।
  • Production เค•ुเค› เคฆेเคถों เค•ी National economies เคฎें เค…เคนเคฎ เคฏोเค—เคฆाเคจ เคฆेเคคा เคนै।
  • เค•เคš्เคšे เคนीเคฐों (Rough diamonds) เค•े Global trade เคชเคฐ เค•เคก़ी เคจเคœ़เคฐ เคฐเค–ी เคœाเคคी เคนै।

3.8 Global Distribution of Critical Minerals / เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค–เคจिเคœों เค•ा เคตैเคถ्เคตिเค• เคตिเคคเคฐเคฃ

  • Critical minerals เคชूเคฐी เคฆुเคจिเคฏा เคฎें เค…เคฒเค—-เค…เคฒเค— เคคเคฐเคน เคธे (Unevenly) เคซैเคฒे เคนुเค เคนैं।
  • เคฌเคก़े Deposits เคตाเคฒे เคฆेเคถों เค•ो Strategic economic advantages เคนोเคคे เคนैं।
  • เคฏे Minerals Electronics เค”เคฐ Renewable energy เค•े เคฒिเค เคœ़เคฐूเคฐी เคนैं।
  • Supply disruptions เคธे Industrial production เคชเคฐ เค…เคธเคฐ เคชเคก़ เคธเค•เคคा เคนै।
  • เค•เคˆ เคฆेเคถ Mineral security strategies เคฌเคจा เคฐเคนे เคนैं।

3.9 Maritime Geography of the Indian Ocean Region / เคนिंเคฆ เคฎเคนाเคธाเค—เคฐ เค•्เคทेเคค्เคฐ เค•ा เคธเคฎुเคฆ्เคฐी เคญूเค—ोเคฒ

  • Indian Ocean Asia, Africa เค”เคฐ Australia เค•ो เคœोเคก़เคคा เคนै।
  • เค‡เคธเคฎें เค•เคˆ Strategic islands เค”เคฐ Maritime routes เคนैं।
  • เคฏเคน เค•्เคทेเคค्เคฐ Global energy trade เค•े เคฒिเค เคฌเคนुเคค เคœ़เคฐूเคฐी เคนै।
  • เค‡เคฒाเค•े เค•े เคฆेเคถों เค•े เคฌीเคš Naval cooperation เคฌเคข़ เคฐเคนा เคนै।
  • Economic stability เค•े เคฒिเค Maritime security เคฌเคนुเคค เคœ़เคฐूเคฐी เคนै।

3.10 Road-cum-Rail Tunnel under Brahmaputra / เคฌ्เคฐเคน्เคฎเคชुเคค्เคฐ เค•े เคจीเคšे เคธเคก़เค•-เคธเคน-เคฐेเคฒ เคธुเคฐंเค—

  • เคญाเคฐเคค เคจे Brahmaputra River เค•े เคจीเคšे เค…เคชเคจी เคชเคนเคฒी Underwater road-rail tunnel project เค•ो เคฎंเคœूเคฐी เคฆे เคฆी เคนै।
  • เคฏเคน Project Assam เคฎें Gohpur เค”เคฐ Numaligarh เค•ो เคœोเคก़ेเค—ा।
  • เค‡เคธเคธे เคฆोเคจों เคœเค—เคนों เค•े เคฌीเคš Travel distance เคฌเคนुเคค เค•เคฎ เคนो เคœाเคเค—ी।
  • เค‡เคธ Project เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Northeast India เคฎें Connectivity เค•ो เคฌเคข़ाเคจा เคนै।

3.11 Bee Corridor Initiative / เคฎเคงुเคฎเค•्เค–ी เค—เคฒिเคฏाเคฐा เคชเคนเคฒ

  • National Highways Authority of India (NHAI) เคฐाเคœเคฎाเคฐ्เค—ों เค•े เค•िเคจाเคฐे "Bee corridors" เคตिเค•เคธिเคค เค•เคฐเคจे เค•ी เคฏोเคœเคจा เคฌเคจा เคฐเคนा เคนै।
  • Pollinators เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค Flowering plants เค”เคฐ เคชेเคก़ เคฒเค—ाเค เคœाเคंเค—े।
  • เค‡เคธเค•ा เคฒเค•्เคท्เคฏ Ecological balance เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจा เค”เคฐ เค–ेเคคी เคฎें Agricultural pollination เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคจा เคนै।
  • เค‡เคธ เคชเคนเคฒ เค•े เคคเคนเคค เคฒเค—เคญเค— 40 เคฒाเค– เคชेเคก़ เคฒเค—ाเค เคœाเคจे เค•ी เค‰เคฎ्เคฎीเคฆ เคนै।

3.12 Strategic Importance of the Strait of Hormuz / เคนोเคฐ्เคฎुเคœ เคœเคฒเคกเคฎเคฐूเคฎเคง्เคฏ เค•ा เคฐเคฃเคจीเคคिเค• เคฎเคนเคค्เคต

  • Strait of Hormuz เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เคฎें เคธเคฌเคธे เคœ़เคฐूเคฐी Oil transit routes เคฎें เคธे เคเค• เคนै।
  • เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เค•े Petroleum exports เค•ा เคเค• เคฌเคก़ा เคนिเคธ्เคธा เค‡เคธी Narrow passage เคธे เคนोเค•เคฐ เค—ुเคœ़เคฐเคคा เคนै।
  • เค‡เคธ เค‡เคฒाเค•े เคฎें Conflict เคธे เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เคฎें Energy supplies เคฎें เคฐुเค•ाเคตเคŸ เค† เคธเค•เคคी เคนै।
  • Tanker movement เค•เคฎ เคนोเคจे เคธे Global oil prices เคชเคฐ เค…เคธเคฐ เคชเคก़เคคा เคนै।
  • เคฏเคน Strait Persian Gulf เค•ो Arabian Sea เคธे เคœोเคก़เคคा เคนै।

3.13 Border Development in India's Frontier Regions / เคญाเคฐเคค เค•े เคธीเคฎांเคค เค•्เคทेเคค्เคฐों เคฎें เคธीเคฎा เคตिเค•ाเคธ

  • Border villages เคฎें เค…เค•्เคธเคฐ เค–เคฐाเคฌ Infrastructure เค”เคฐ Connectivity เคนोเคคी เคนै।
  • Government programmes เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Security เค”เคฐ Development เค•ो เคฎเคœเคฌूเคค เค•เคฐเคจा เคนै।
  • เคฌेเคนเคคเคฐ Infrastructure Local economies เค•ो เคฌเคข़ाเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • Border communities Strategic national security เค•े เคฒिเค เคฌเคนुเคค เคœ़เคฐूเคฐी เคนैं।
  • Development เคธे เคฆूเคฐ เค•े เค‡เคฒाเค•ों เคธे Migration เค•เคฎ เคนोเคคा เคนै।

3.1 Brahmaputra River Connectivity Project

  • India approved construction of a road-cum-rail tunnel beneath the Brahmaputra River in Assam.
  • The project aims to strengthen infrastructure in Northeast India.
  • It will also support economic growth and trade in the region.
  • The project will improve connectivity between Gohpur and Numaligarh.
  • Travel time between the two locations will drop drastically.

3.2 Strategic Importance of Seychelles

  • Seychelles lies near major sea lanes in the western Indian Ocean.
  • The location makes it important for maritime security and shipping routes.
  • It supports monitoring of piracy and illegal maritime activities.
  • The islands play a role in regional maritime cooperation.
  • Its position is significant for India's Indian Ocean strategy.

3.3 Sea Lanes of Communication in the Indian Ocean

  • Sea lanes of communication are critical global shipping routes.
  • A large portion of global trade passes through the Indian Ocean.
  • These routes are important for energy transportation.
  • Countries monitor these routes for maritime security.
  • Strategic chokepoints influence global trade patterns.

3.4 Strait of Malacca Maritime Route

  • The Strait of Malacca connects the Indian Ocean with the Pacific Ocean.
  • It is one of the busiest shipping routes in the world.
  • A large share of global oil and goods passes through this corridor.
  • It plays a key role in trade between Asia, Europe and the Middle East.
  • Control of this route has major geopolitical significance.

3.5 Peri-Urban Expansion in Indian Cities

  • Rapid urban growth is transforming rural areas around cities.
  • Many villages are gradually merging with expanding urban regions.
  • Urbanisation policies encourage better infrastructure planning.
  • This helps improve housing and transport networks.
  • Balanced urban growth is a key planning challenge in India.

3.6 Urban Wastewater Management Challenges

  • Rapid urbanisation has increased wastewater generation in cities.
  • Poor treatment infrastructure leads to pollution in water bodies.
  • Government initiatives focus on improved treatment facilities.
  • Better sewage management protects public health.
  • Sustainable urban planning is essential for long-term water security.

3.7 Diamond Mining Regions of the World

  • Major diamond producing countries include Botswana, Russia and Canada.
  • African nations account for a large share of global production.
  • Diamonds are extracted from both open-pit and underground mines.
  • Production contributes significantly to some national economies.
  • Global trade of rough diamonds is closely monitored.

3.8 Global Distribution of Critical Minerals

  • Critical minerals are unevenly distributed across the world.
  • Countries with large deposits hold strategic economic advantages.
  • These minerals are essential for electronics and renewable energy.
  • Supply disruptions can affect industrial production.
  • Many nations are developing mineral security strategies.

3.9 Maritime Geography of the Indian Ocean Region

  • The Indian Ocean connects Asia, Africa and Australia.
  • It contains several strategic islands and maritime routes.
  • The region is vital for global energy trade.
  • Naval cooperation is increasing among regional countries.
  • Maritime security is crucial for economic stability.

3.10 Road-cum-Rail Tunnel under Brahmaputra

  • India approved its first underwater road-rail tunnel project beneath the Brahmaputra River.
  • The project will link Gohpur and Numaligarh in Assam.
  • It will reduce travel distance drastically between the two locations.
  • The project aims to boost connectivity in Northeast India.

3.11 Bee Corridor Initiative

  • The National Highways Authority of India plans to develop "bee corridors" along highways.
  • Flowering plants and trees will be planted to support pollinators.
  • The goal is to improve ecological balance and aid agricultural pollination.
  • Around 40 lakh trees are expected to be planted under the initiative.

3.12 Strategic Importance of the Strait of Hormuz

  • The Strait of Hormuz is one of the most important oil transit routes globally.
  • A large share of global petroleum exports passes through this narrow passage.
  • Conflict in the region can disrupt energy supplies worldwide.
  • Reduced tanker movement affects global oil prices.
  • The strait connects the Persian Gulf to the Arabian Sea.

3.13 Border Development in India's Frontier Regions

  • Border villages often face poor infrastructure and connectivity.
  • Government programmes aim to strengthen security and development.
  • Improved infrastructure helps boost local economies.
  • Border communities are crucial for strategic national security.
  • Development reduces migration from remote areas.

๐Ÿ’ฐ 4. Economy (เค…เคฐ्เคฅเคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा)

4.1 US-India Trade Deal / เค…เคฎेเคฐिเค•ा-เคญाเคฐเคค เคต्เคฏाเคชाเคฐ เคธเคฎเคौเคคा

  • United States เคจे เคญाเคฐเคคीเคฏ Imports เคชเคฐ Tariffs เค•ाเคซी เค•เคฎ เค•เคฐ เคฆिเค เคนैं।
  • เค…เคธเคฐเคฆाเคฐ Tariffs เคฒเค—เคญเค— 50% เคธे เค˜เคŸเค•เคฐ เคฒเค—เคญเค— 18% เคนो เค—เค เคนैं।
  • เค‡เคธ Agreement เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ เคฆोเคจों เคฆेเคถों เค•े เคฌीเคš Trade tensions เค•ो เค•เคฎ เค•เคฐเคจा เคนै।
  • เค‡เคธเคธे Goods เค”เคฐ Energy เคฎें เคฆोเคจों เคฆेเคถों เค•े เคฌीเคš Bilateral trade เคฌเคข़ เคธเค•เคคा เคนै।
  • เคฏเคน Deal Indo-Pacific เค•्เคทेเคค्เคฐ เคฎें Strategic cooperation เค•ो เคญी เคฆिเค–ाเคคी เคนै।

4.2 Repo Rate Policy Decision / เคฐेเคชो เคฆเคฐ เคจीเคคि เคจिเคฐ्เคฃเคฏ

  • Reserve Bank of India (RBI) เคจे Repo Rate เค•ो 5.25% เคชเคฐ เคฌเคจाเค เคฐเค–ा เคนै।
  • Repo Rate เคตเคน Interest rate เคนै เคœिเคธ เคชเคฐ เคฌैंเค• RBI เคธे เค‰เคงाเคฐ เคฒेเคคे เคนैं।
  • เค‡เคธเค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ Inflation เค”เคฐ Liquidity เค•ो เค•ंเคŸ्เคฐोเคฒ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคเค• เคœ़เคฐूเคฐी Tool เค•े เคคौเคฐ เคชเคฐ เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै।
  • เค•เคฎ Borrowing costs เคธे Investment เค”เคฐ Consumption เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฎिเคฒ เคธเค•เคคा เคนै।
  • Monetary policy เค•े เคซैเคธเคฒे Economic growth เคชเคฐ เคธीเคงा เค…เคธเคฐ เคกाเคฒเคคे เคนैं।

4.3 Flexible Inflation Targeting Framework / เคฒเคšीเคฒा เคฎुเคฆ्เคฐाเคธ्เคซीเคคि เคฒเค•्เคท्เคฏीเค•เคฐเคฃ เคขांเคšा

  • เคญाเคฐเคค เคเค• Flexible inflation targeting system เค•ो เคซॉเคฒो เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคธเคฐเค•ाเคฐ RBI เคธे เคธเคฒाเคน เค•เคฐเค•े Inflation target เคคเคฏ เค•เคฐเคคी เคนै।
  • เค…เคญी เค•ा Target 4% เคนै, เคœिเคธเค•ा Tolerance band ±2% เคนै।
  • เค‡เคธ Framework เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Price stability เคฌเคจाเค เคฐเค–เคจा เคนै।
  • Stable inflation, เคŸिเค•ाเคŠ Economic growth เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคी เคนै।

4.4 Consumer Price Index Base Revision / เค‰เคชเคญोเค•्เคคा เคฎूเคฒ्เคฏ เคธूเคšเค•ांเค• เค†เคงाเคฐ เคธंเคถोเคงเคจ

  • เคญाเคฐเคค เคจे CPI calculations เค•े เคฒिเค Base year เค•ो 2012 เคธे 2024 เคคเค• เค…เคชเคกेเคŸ เค•िเคฏा।
  • เค‡เคธ เคฌเคฆเคฒाเคต เคฎें Household Consumption Expenditure Survey เค•े Data เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค•िเคฏा เค—เคฏा เคนै।
  • Base year เค•ो เค…เคชเคกेเคŸ เค•เคฐเคจे เคธे เคฎौเคœूเคฆा Consumption patterns เค•ो เคธเคนी เคธे เคฆिเค–ाเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เคฎिเคฒเคคी เคนै।
  • CPI, เคฐिเคŸेเคฒ Inflation เค”เคฐ Cost of living เคฎें เคฌเคฆเคฒाเคต เค•ो เคฎाเคชเคคा เคนै।

4.5 COICOP Classification / COICOP เคตเคฐ्เค—ीเค•เคฐเคฃ

  • COICOP เค˜เคฐेเคฒू เค–เคชเคค เค•ो Classify เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคเค• International framework เคนै।
  • เคฏเคน เค…เคฒเค—-เค…เคฒเค— เคฆेเคถों เคฎें Expenditure categories เค•ो Standardise เค•เคฐเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคญाเคฐเคค เคจे เค…เคชเคจे Revised CPI structure เคฎें เค‡เคธ Classification เค•ो เค…เคชเคจाเคฏा เคนै।
  • เคฏเคน System เคฎเคนंเค—ाเคˆ เค•े เค†ंเค•เคก़ों เค•ी International comparability เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคคा เคนै।

4.6 Venture Capital Funding / เคตेंเคšเคฐ เค•ैเคชिเคŸเคฒ เคซंเคกिंเค—

  • Venture Capital เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนै เคคेเคœ़ी เคธे เคฌเคข़ เคฐเคนे Startups เค•ो เคฆी เคœाเคจे เคตाเคฒी Funding।
  • Investors เคœ़्เคฏाเคฆा Potential high returns เค•े เคฌเคฆเคฒे เคœ़्เคฏाเคฆा Risk เคฒेเคคे เคนैं।
  • Funding, Equity เคฏा Convertible financial instruments เค•े เคœ़เคฐिเค เค† เคธเค•เคคी เคนै।
  • Venture capital เค‡เคจोเคตेเคถเคจ เค”เคฐ Technology-driven enterprises เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคा เคนै।

4.7 Startup India Fund of Funds 2.0 / เคธ्เคŸाเคฐ्เคŸเค…เคช เค‡ंเคกिเคฏा เคซंเคก เค‘เคซ เคซंเคก्เคธ 2.0

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे Startups เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค ₹10,000 crore เค•े Fund เค•ो เคฎंเคœूเคฐी เคฆी เคนै।
  • เคฏเคน Fund, Alternative Investment Funds เค•े เคœ़เคฐिเค เค‡เคจ्เคตेเคธ्เคŸ เค•เคฐेเค—ा।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ เคฌเคก़े เคถเคนเคฐों เคธे เค†เค—े Innovation เค”เคฐ Entrepreneurship เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคจा เคนै।
  • เคฏเคน Scheme AI, Biotechnology เค”เคฐ Fintech เคœैเคธे เคธेเค•्เคŸเคฐ्เคธ เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคी เคนै।

4.8 India's GDP Growth Projection / เคญाเคฐเคค เค•ा เคœीเคกीเคชी เค—्เคฐोเคฅ เคช्เคฐोเคœेเค•्เคถเคจ

  • เคฎौเคœूเคฆा Fiscal year เคฎें เคญाเคฐเคค เค•ी Economy เค•े เคฒเค—เคญเค— 7.6% เคฌเคข़เคจे เค•ी เค‰เคฎ्เคฎीเคฆ เคนै।
  • เคจเค Data analysis เค•े เคฌाเคฆ เคชिเค›เคฒे Growth estimates เค•ो เคฐिเคตाเค‡เคœ เค•िเคฏा เค—เคฏा เคฅा।
  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे GDP base year เค•ो 2022-23 เคฎें เค…เคชเคกेเคŸ เค•िเคฏा เคนै।
  • เคฏเคน Revision, Economic structure เค”เคฐ Production patterns เคฎें เคนुเค เคฌเคฆเคฒाเคต เค•ो เคฆिเค–ाเคคा เคนै।
  • Updated calculations เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Statistical accuracy เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจा เคนै।

4.9 Most Favoured Nation (MFN) Trade Principle / เคธเคฐ्เคตाเคงिเค• เคชเคธंเคฆीเคฆा เคฐाเคท्เคŸ्เคฐ (เคเคฎเคเคซเคเคจ) เคต्เคฏाเคชाเคฐ เคธिเคฆ्เคงांเคค

  • MFN เคธเคญी Trading partners เค•े เคฌीเคš Equal treatment เคชเค•्เค•ा เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เค…เค—เคฐ เคเค• เคฆेเคถ เค•ो เค•เคฎ Tariffs เคฎिเคฒเคคे เคนैं, เคคो เคฆूเคธเคฐों เค•ो เคญी เคตเคนी Advantage เคฎिเคฒเคจा เคšाเคนिเค।
  • เคฏเคน เคจिเคฏเคฎ World Trade Organization (WTO) เค•े เคเค—्เคฐीเคฎेंเคŸ्เคธ เค•ा เคเค• เคœ़เคฐूเคฐी Principle เคนै।
  • เคฏเคน Global trade เคฎें Fairness เค”เคฐ Predictability เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • MFN provisions เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे GATT, GATS เค”เคฐ TRIPS เคธเคฎเคौเคคों เคฎें เคฆिเค–เคคे เคนैं।

4.10 India-EU Trade Cooperation / เคญाเคฐเคค-เคฏूเคฐोเคชीเคฏ เคธंเค˜ เคต्เคฏाเคชाเคฐ เคธเคนเคฏोเค—

  • เคญाเคฐเคค เค”เคฐ European Union เคเค• Free Trade Agreement (FTA) เค•ी เคฆिเคถा เคฎें เค•ाเคฎ เค•เคฐ เคฐเคนे เคนैं।
  • เคเค—्เคฐीเคฎेंเคŸ เคถुเคฐू เคนोเคจे เค•े เคฌाเคฆ เคฆोเคจों เคชเค•्เคทों เค•ा เคช्เคฒाเคจ MFN treatment เคฆेเคจे เค•ा เคนै।
  • เค‡เคธ เค•เคฆเคฎ เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Trade เค”เคฐ Investment opportunities เค•ो เคฌเคข़ाเคจा เคนै।
  • เคฏเคน Supply chain cooperation เค•ो เคญी เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐेเค—ा।
  • เคฏเคน Partnership เคฏूเคฐोเคช เค•े เคธाเคฅ เคญाเคฐเคค เค•े Economic engagement เค•ो เค”เคฐ เคฎเคœเคฌूเคค เค•เคฐเคคी เคนै।

4.11 National Monetisation Pipeline 2.0 Launched / เคฐाเคท्เคŸ्เคฐीเคฏ เคฎुเคฆ्เคฐीเค•เคฐเคฃ เคชाเค‡เคชเคฒाเค‡เคจ 2.0 เค•ा เคถुเคญाเคฐंเคญ

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे National Monetisation Pipeline (NMP) 2.0 เคฒॉเคจ्เคš เค•िเคฏा เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Asset monetisation เค•े เคœ़เคฐिเค เคฒเค—เคญเค— ₹16.7 lakh crore เคœुเคŸाเคจा เคนै।
  • เคฎौเคœूเคฆा Infrastructure assets เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ Private investment เค•ो เค…เคŸ्เคฐैเค•्เคŸ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เค•िเคฏा เคœाเคเค—ा।
  • เคœुเคŸाเค เค—เค Funds เคธे เคจเค Infrastructure projects เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เคฎिเคฒेเค—ा।
  • เคฏเคน Initiative เคฎुเค–्เคฏ เคฐूเคช เคธे Brownfield asset utilisation เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคा เคนै।

4.12 Asset Monetisation for Infrastructure Development / เคฌुเคจिเคฏाเคฆी เคขांเคšे เค•े เคตिเค•ाเคธ เค•े เคฒिเค เคธंเคชเคค्เคคि เคฎुเคฆ्เคฐीเค•เคฐเคฃ

  • Asset monetisation เค•ा เคฎเคคเคฒเคฌ เคนै เคฎौเคœूเคฆा Government infrastructure เค•ो Private operators เค•ो เคฒीเคœ (Lease) เคชเคฐ เคฆेเคจा।
  • เคฏเคน Public assets เค•ो เคธ्เคฅाเคฏी เคฐूเคช เคธे เคฌेเคšे เคฌिเคจा Funds generate เค•เคฐเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคฎॉเคกเคฒ Capital recycling strategy เค•ो เคซॉเคฒो เค•เคฐเคคा เคนै।
  • Private investors เคเค• เคซिเค•्เคธ्เคก Concession period เค•े เคฒिเค Operations เค•ो เคฎैเคจेเคœ เค•เคฐเคคे เคนैं।
  • เค‡เคธเคธे เค†เคจे เคตाเคฒा Revenue เคญเคตिเคท्เคฏ เค•े Infrastructure expansion เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคा เคนै।

4.13 India's Progress Toward IEA Membership / เค†เคˆเคˆเค เคธเคฆเคธ्เคฏเคคा เค•ी เค“เคฐ เคญाเคฐเคค เค•ी เคช्เคฐเค—เคคि

  • เคญाเคฐเคค เค…เคญी International Energy Agency (IEA) เค•ा เคเค• Associate member เคนै।
  • Full membership เค•े เคฒिเค เคšเคฐ्เคšा เค”เคฐ เคฌाเคคเคšीเคค เคšเคฒ เคฐเคนी เคนै।
  • Full membership เคชाเคจे เค•े เคฒिเค เค•ुเค› Energy policy commitments เค•ो เคชूเคฐा เค•เคฐเคจा เคœ़เคฐूเคฐी เคนै।
  • เคญाเคฐเคค เคชเคนเคฒे เคธे เคนी IEA policy discussions เคฎें เคธเค•्เคฐिเคฏ เคฐूเคช เคธे เคนिเคธ्เคธा เคฒेเคคा เคนै।
  • เค‡เคธ Membership เคธे Global energy cooperation เค”เคฐ เคญी เคฎเคœ़เคฌूเคค เคนोเค—ा।

4.14 OECD and Global Economic Cooperation / เค“เคˆเคธीเคกी เค”เคฐ เคตैเคถ्เคตिเค• เค†เคฐ्เคฅिเค• เคธเคนเคฏोเค—

  • OECD เคตिเค•เคธिเคค เค…เคฐ्เคฅเคต्เคฏเคตเคธ्เคฅाเค“ं (Developed economies) เค•े เคฌीเคš Economic cooperation เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • เค‡เคธเค•ी เคธ्เคฅाเคชเคจा 1961 เคฎें เคนुเคˆ เคฅी।
  • เคฏเคน Organisation Policy research เค”เคฐ Economic development เค•े เคฎुเคฆ्เคฆों เคชเคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा Headquarters เคชेเคฐिเคธ, เคซ्เคฐांเคธ เคฎें เคธ्เคฅिเคค เคนै।
  • เคญाเคฐเคค (India) เคซिเคฒเคนाเคฒ เค‡เคธ เคธंเค—เค เคจ เค•ा Member เคจเคนीं เคนै।

4.1 US-India Trade Deal

  • The United States reduced tariffs on Indian imports significantly.
  • Effective tariffs dropped from nearly 50% to around 18%.
  • The agreement aims to ease trade tensions between the two countries.
  • It may increase bilateral trade in goods and energy.
  • The deal also reflects strategic cooperation in the Indo-Pacific.

4.2 Repo Rate Policy Decision

  • The Reserve Bank of India (RBI) maintained the repo rate at 5.25%.
  • Repo rate is the interest rate at which banks borrow from the RBI.
  • It is used as a key tool to control inflation and liquidity.
  • Lower borrowing costs can stimulate investment and consumption.
  • Monetary policy decisions influence economic growth.

4.3 Flexible Inflation Targeting Framework

  • India follows a flexible inflation targeting system.
  • The government sets an inflation target in consultation with the RBI.
  • The current target is 4% with a tolerance band of ±2%.
  • The framework aims to maintain price stability.
  • Stable inflation supports sustainable economic growth.

4.4 Consumer Price Index Base Revision

  • India updated the base year for CPI calculations from 2012 to 2024.
  • The revision uses data from the Household Consumption Expenditure Survey.
  • Updating the base year helps reflect current consumption patterns.
  • CPI measures retail inflation and cost of living changes.

4.5 COICOP Classification

  • COICOP is an international framework for classifying household consumption.
  • It helps standardise expenditure categories across countries.
  • India adopted this classification in the revised CPI structure.
  • The system improves international comparability of inflation statistics.

4.6 Venture Capital Funding

  • Venture capital refers to funding provided to high-growth startups.
  • Investors accept higher risk in exchange for potential high returns.
  • Funding may come through equity or convertible financial instruments.
  • Venture capital supports innovation and technology-driven enterprises.

4.7 Startup India Fund of Funds 2.0

  • The government approved a ₹10,000 crore fund to support startups.
  • The fund will invest through Alternative Investment Funds.
  • It aims to boost innovation and entrepreneurship beyond major cities.
  • The scheme supports sectors such as AI, biotechnology and fintech.

4.8 India's GDP Growth Projection

  • India's economy is expected to grow around 7.6% during the current fiscal year.
  • Previous growth estimates were revised after new data analysis.
  • The government updated the GDP base year to 2022-23.
  • This revision reflects changes in economic structure and production patterns.
  • Updated calculations aim to improve statistical accuracy.

4.9 Most Favoured Nation (MFN) Trade Principle

  • MFN ensures equal treatment among trading partners.
  • If one country gets lower tariffs, others must receive the same advantage.
  • The rule is a key principle in World Trade Organization (WTO) agreements.
  • It promotes fairness and predictability in global trade.
  • MFN provisions appear in GATT, GATS and TRIPS agreements.

4.10 India-EU Trade Cooperation

  • India and the European Union are working towards a Free Trade Agreement (FTA).
  • Both sides plan to grant MFN treatment once the agreement begins.
  • The step aims to expand trade and investment opportunities.
  • It will also support supply chain cooperation.
  • The partnership strengthens India's economic engagement with Europe.

4.11 National Monetisation Pipeline 2.0 Launched

  • The government launched National Monetisation Pipeline (NMP) 2.0.
  • It aims to mobilize around ₹16.7 lakh crore through asset monetisation.
  • Existing infrastructure assets will be used to attract private investment.
  • Funds raised will support new infrastructure projects.
  • The initiative focuses on brownfield asset utilisation.

4.12 Asset Monetisation for Infrastructure Development

  • Asset monetisation means leasing existing government infrastructure to private operators.
  • It helps generate funds without selling public assets permanently.
  • The model follows a capital recycling strategy.
  • Private investors manage operations for a fixed concession period.
  • Revenue supports future infrastructure expansion.

4.13 India's Progress Toward IEA Membership

  • India is currently an associate member of the International Energy Agency (IEA).
  • Discussions are ongoing for full membership.
  • Full membership requires certain energy policy commitments.
  • India already participates in IEA policy discussions.
  • Membership would strengthen global energy cooperation.

4.14 OECD and Global Economic Cooperation

  • The OECD promotes economic cooperation among developed economies.
  • It was established in 1961.
  • The organisation works on policy research and economic development.
  • Its headquarters are in Paris, France.
  • India currently is not a member.

๐Ÿš€ 5. Science & Technology (เคตिเคœ्เคžाเคจ เค”เคฐ เคช्เคฐौเคฆ्เคฏोเค—िเค•ी)

5.1 Bharat GenAI Initiative / เคญाเคฐเคค เคœेเคจเคเค†เคˆ เคชเคนเคฒ

  • Bharat GenAI เคญाเคฐเคค เค•ा Sovereign large language model เคช्เคฐोเคœेเค•्เคŸ เคนै।
  • เค‡เคธे เค–ाเคธ เคคौเคฐ เคชเคฐ เคญाเคฐเคคीเคฏ เคญाเคทाเค“ं เค”เคฐ Cultural contexts เค•े เคฒिเค เคกिเคœ़ाเค‡เคจ เค•िเคฏा เค—เคฏा เคนै।
  • เค‡เคธ Model เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Governance เค”เคฐ Education เคฎें Applications เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคจा เคนै।
  • เคฏเคน 2024 เคฎें เคฒॉเคจ्เคš เค•िเค เค—เค เคฌเคก़े IndiaAI Mission เค•ा เคนिเคธ्เคธा เคนै।
  • เค‡เคธ เคชเคนเคฒ เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ เคตिเคฆेเคถी AI models เคชเคฐ เคจिเคฐ्เคญเคฐเคคा เค•เคฎ เค•เคฐเคจा เคนै।

5.2 CAR T-Cell Therapy Advances / CAR T-เคธेเคฒ เคฅेเคฐेเคชी เคฎें เคช्เคฐเค—เคคि

  • CAR T-cell therapy เค•ैंเคธเคฐ Immunotherapy เค•ा เคเค• Advanced form เคนै।
  • เคฏเคน เคฎเคฐीเคœ़ เค•े Immune cells เค•ो เค•ैंเคธเคฐ Cells เคชเคฐ เคนเคฎเคฒा เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคฌเคฆเคฒเคคा เคนै।
  • Engineered cells เค–ाเคธ Receptors เค•े เคœ़เคฐिเค เค•ैंเคธเคฐ เค•ो เคชเคนเคšाเคจเคคे เคนैं।
  • เคญाเคฐเคคीเคฏ Researchers เคจे เคธ्เคตเคฆेเคถी CAR-T treatments เคกेเคตเคฒเคช เค•िเคฏा เคนै।
  • เคเคธी Therapies Targeted เค”เคฐ Personalised cancer treatment เคฆेเคคी เคนैं।

5.3 India AI Impact Summit 2026 / เคญाเคฐเคค เคเค†เคˆ เค‡เคฎ्เคชैเค•्เคŸ เคธเคฎिเคŸ 2026

  • เคญाเคฐเคค เคจे Technology เค”เคฐ Employability เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคे เคนुเค เคเค• เคฌเคก़ा AI summit เคนोเคธ्เคŸ เค•िเคฏा।
  • Policymakers เค”เคฐ Experts เคจे เค‡เคธ เคฌाเคค เคชเคฐ เคšเคฐ्เคšा เค•ी เค•ि Automation เคจौเค•เคฐिเคฏों เคชเคฐ เค•ैเคธे เค…เคธเคฐ เคกाเคฒเคคा เคนै।
  • Summit เคจे Responsible AI development เคฎें Global cooperation เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆिเคฏा।
  • เค‡เคธเคฎें Inclusive AI innovation เคฎें เคฒीเคก เค•เคฐเคจे เค•ी เคญाเคฐเคค เค•ी เค‡เคš्เค›ा เคชเคฐ เคœ़ोเคฐ เคฆिเคฏा เค—เคฏा।

5.4 Future Skills in the Age of AI / AI เค•े เคฏुเค— เคฎें เคญเคตिเคท्เคฏ เค•े เค•ौเคถเคฒ

  • เค‰เคฎ्เคฎीเคฆ เคนै เค•ि Automation เค•เคˆ เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคนोเคจे เคตाเคฒे (Repetitive) เค•ाเคฎों เค•ी เคœเค—เคน เคฒे เคฒेเค—ा।
  • Creativity, Problem-solving เค”เคฐ Adaptability เคœैเคธी Skills เค•ा เคฎเคนเคค्เคต เคฌเคข़ เคฐเคนा เคนै।
  • Employers Technology skills เค”เคฐ Analytical ability เค•ो เคœ़्เคฏाเคฆा เคฎเคนเคค्เคต เคฆे เคฐเคนे เคนैं।
  • เคญเคตिเคท्เคฏ เคฎें Employment เค•े เคฒिเค Continuous learning เคœ़เคฐूเคฐी เคนोเค—ा।

5.5 SAHI Initiative / SAHI เคชเคนเคฒ

  • SAHI Healthcare เคฎें AI เค•े Responsible use เค•े เคฒिเค เคเค• National framework เคฆेเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Ethical, Transparent เค”เคฐ Accountable AI applications เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Platform Health technology เคธे เคœुเคก़ी Policy เค”เคฐ Governance เค•ो เค—ाเค‡เคก เค•เคฐेเค—ा।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Patient safety เค”เคฐ Public trust เคชเค•्เค•ा เค•เคฐเคจा เคนै।

5.6 BODH Platform / เคฌोเคง เคช्เคฒेเคŸเคซॉเคฐ्เคฎ

  • BODH เคเค• Digital platform เคนै เคœिเคธे Health-related AI models เค•ो Evaluate เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคกिเคœ़ाเค‡เคจ เค•िเคฏा เค—เคฏा เคนै।
  • เคฏเคน เค…เคธเคฒ เคฆुเคจिเคฏा เค•े Anonymised datasets เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค•เคฐเค•े Testing เค•ो เคฎुเคฎเค•िเคจ เคฌเคจाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคชเคนเคฒ IIT Kanpur เค•े เคธเคนเคฏोเค— เคธे เคฌเคจाเคˆ เค—เคˆ เคฅी।
  • เคฏเคน เคฌเคก़े เคชैเคฎाเคจे เคชเคฐ Deployment เคธे เคชเคนเคฒे AI tools เค•ो Validate เค•เคฐเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคा เคนै।

5.7 Bacillus subtilis / เคฌैเคธिเคฒเคธ เคธเคฌเคŸिเคฒिเคธ

  • Bacillus subtilis เคเค• เคซाเคฏเคฆेเคฎंเคฆ Bacterium เคนै เคœो เค†เคฎเคคौเคฐ เคชเคฐ เคฎिเคŸ्เคŸी เคฎें เคชाเคฏा เคœाเคคा เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ เค–ेเคคी เคฎें Biofertilizer เค•े เคคौเคฐ เคชเคฐ เคฌเคก़े เคชैเคฎाเคจे เคชเคฐ เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Bacterium Gut health เค”เคฐ Immunity เค•ो เคญी เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคा เคนै।
  • เค•ेเคฐเคฒ เคจे เค‡เคธे เคฆेเคถ เค•ा เคชเคนเคฒा Official state microbe เค˜ोเคทिเคค เค•िเคฏा เคนै।

5.8 Critical Minerals / เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เค–เคจिเคœ

  • Critical minerals Modern technologies เค”เคฐ Manufacturing เค•े เคฒिเค เคœ़เคฐूเคฐी เคนैं।
  • เค‡เคจเค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ Electronics, Renewable energy เค”เคฐ Defence equipment เคฎें เค•िเคฏा เคœाเคคा เคนै।
  • Supply disruptions เคธे Industrial production เคชเคฐ เค…เคธเคฐ เคชเคก़ เคธเค•เคคा เคนै।
  • เคฆेเคถ Economic security เค•े เคฒिเค เคœ़เคฐूเคฐी Minerals เค•ी Strategic lists เคฌเคจाเค เคฐเค–เคคे เคนैं।

5.9 Project Vault / เคช्เคฐोเคœेเค•्เคŸ เคตॉเคฒ्เคŸ

  • เค…เคฎेเคฐिเค•ा เคจे Critical minerals เค•ी Supplies เคชเค•्เค•ी เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค Project Vault เค•ी เค˜ोเคทเคฃा เค•ी।
  • เค‡เคธ เคชเคนเคฒ เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ เคเค• Strategic mineral reserve เคฌเคจाเคจा เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ เคตिเคฆेเคถी Supply chains เคชเคฐ เคจिเคฐ्เคญเคฐเคคा เค•เคฎ เค•เคฐเคจा เคนै।

5.10 India's First Semiconductor Facility / เคญाเคฐเคค เค•ी เคชเคนเคฒी เคธेเคฎीเค•ंเคกเค•्เคŸเคฐ เคธुเคตिเคงा

  • เคญाเคฐเคค เคจे เค—ुเคœเคฐाเคค เคฎें เค…เคชเคจी เคชเคนเคฒी Semiconductor assembly เค”เคฐ Packaging facility เค•ा เค‰เคฆ्เค˜ाเคŸเคจ เค•िเคฏा।
  • เคฏเคน Project Micron Technology เค•े เคธเคชोเคฐ्เคŸ เคธे เคกेเคตเคฒเคช เค•िเคฏा เค—เคฏा เคนै।
  • เคฏเคน Plant Memory เค”เคฐ Storage components เคฌเคจाเคเค—ा।
  • เคฏเคน Semicon India initiative เค•ा เคนिเคธ्เคธा เคนै เค”เคฐ Domestic electronics manufacturing เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐेเค—ा।
  • Public เค”เคฐ Private sectors เค‡เคธ เคช्เคฐोเคœेเค•्เคŸ เค•ो เคซंเคก เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค Collaborate เค•เคฐ เคฐเคนे เคนैं।

5.11 State Innovation Mission in Tripura / เคค्เคฐिเคชुเคฐा เคฎें เคฐाเคœ्เคฏ เคจเคตाเคšाเคฐ เคฎिเคถเคจ

  • NITI Aayog เคจे เคค्เคฐिเคชुเคฐा เคฎें State Innovation Mission เคฒॉเคจ्เคš เค•िเคฏा।
  • เคฏเคน เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎ Startup ecosystems เค”เคฐ Innovation networks เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • Entrepreneurs เค•े เคฒिเค เคเค• เคกेเคกिเค•ेเคŸेเคก Incubation centre เคฌเคจाเคฏा เค—เคฏा เคนै।
  • District-level fellowships Grassroots innovators เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐेंเค—ी।
  • เคฏเคน เคชเคนเคฒ AI-based urban development projects เค•ो เคญी เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคी เคนै।

5.12 National Science Day 2026 / เคฐाเคท्เคŸ्เคฐीเคฏ เคตिเคœ्เคžाเคจ เคฆिเคตเคธ 2026

  • เคญाเคฐเคค เคนเคฐ เคธाเคฒ 28 February เค•ो National Science Day เคฎเคจाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคฆिเคจ Raman Effect เค•ी เค–ोเคœ เค•ी เคฏाเคฆ เคฎें เคฎเคจाเคฏा เคœाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Scientific awareness เค”เคฐ Research culture เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • 2026 เค•ी Theme "Women in Science: Catalysing Viksit Bharat" เคนै।

5.13 Global Mission on AI for Energy / เคŠเคฐ्เคœा เค•े เคฒिเค เคเค†เคˆ เคชเคฐ เคตैเคถ्เคตिเค• เคฎिเคถเคจ

  • International Solar Alliance เคจे Global AI for Energy mission เคฒॉเคจ्เคš เค•िเคฏा เคนै।
  • เคฏเคน เคชเคนเคฒ Renewable energy systems เคฎें AI adoption เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคी เคนै।
  • เค‡เคธเค•ा เคฎเค•เคธเคฆ เคธเคฆเคธ्เคฏ เคฆेเคถों เคฎें Clean energy transition เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคจा เคนै।
  • AI Energy forecasting เค”เคฐ Grid management เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจा เคธเค•เคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎ Digital infrastructure development เค•ो เคญी เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।

5.14 Blockchain India Challenge for Governance / เคฌ्เคฒॉเค•เคšेเคจ เค‡ंเคกिเคฏा เค—เคตเคฐ्เคจेंเคธ เค•े เคฒिเค เคšुเคจौเคคी

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे Blockchain India Challenge เคฒॉเคจ्เคš เค•िเคฏा เคนै।
  • เคฏเคน Startups เค•ो Blockchain-based governance solutions เคกेเคตเคฒเคช เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคชเคนเคฒ Secure digital public services เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคी เคนै।
  • Blockchain Data transparency เค”เคฐ Security เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคธเคฐเค•ाเคฐी เคธिเคธ्เคŸเคฎ เคฎें Digital trust เคฌเคข़ा เคธเค•เคคा เคนै।

5.15 Him-CONNECT Innovation Platform / เคนिเคฎ-เค•เคจेเค•्เคŸ เค‡เคจोเคตेเคถเคจ เคช्เคฒेเคŸเคซॉเคฐ्เคฎ

  • เคธเคฐเค•ाเคฐ เคจे เคนिเคฎाเคฒเคฏ เค•े Innovations เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค Him-CONNECT เคฒॉเคจ्เคš เค•िเคฏा।
  • เคฏเคน Researchers, Startups เค”เคฐ Investors เค•ो เคœोเคก़เคคा เคนै।
  • เคฏเคน Platform National Mission on Himalayan Studies เค•ी Technologies เค•ो เคฆिเค–ाเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคชเคนाเคก़ों เค•े เคฒिเค เค–ाเคธ Solutions เค•े Commercialisation เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • เคฏเคน เคชเคนเคฒ เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคฎें Sustainable development เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคी เคนै।

5.16 India-Sweden AI Technology Corridor (SITAC) / เคญाเคฐเคค-เคธ्เคตीเคกเคจ เคเค†เคˆ เคช्เคฐौเคฆ्เคฏोเค—िเค•ी เค—เคฒिเคฏाเคฐा

  • เคญाเคฐเคค เค”เคฐ เคธ्เคตीเคกเคจ Artificial Intelligence development เคฎें เคธเคนเคฏोเค— เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคธเคนเคฎเคค เคนुเค।
  • เคฏเคน Partnership SITAC เคชเคนเคฒ เค•े เคœ़เคฐिเค เคšเคฒेเค—ी।
  • เคฏเคน Governments, Startups เค”เคฐ Academic institutions เค•ो เคœोเคก़ेเค—ी।
  • เค‡เคธ เคช्เคฐोเค—्เคฐाเคฎ เค•ा เคฎเค•เคธเคฆ Industrial เค”เคฐ Societal AI applications เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคจा เคนै।
  • เคฏเคน Responsible AI innovation เค•ो เคญी เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคा เคนै।

5.17 AI Ecosystem Development in India / เคญाเคฐเคค เคฎें เคเค†เคˆ เค‡เค•ोเคธिเคธ्เคŸเคฎ เค•ा เคตिเค•ाเคธ

  • เคญाเคฐเคค เค•ी AI initiatives Data access, Computing power เค”เคฐ Talent development เคชเคฐ เคซोเค•เคธ เค•เคฐเคคी เคนैं।
  • International partners เค•े เคธाเคฅ เคฎिเคฒเค•เคฐ เค•ाเคฎ เค•เคฐเคจे เคธे Research capabilities เคฎเคœเคฌूเคค เคนोเคคी เคนैं।
  • AI เคธे Industrial productivity เค”เคฐ Governance เคฎें เคธुเคงाเคฐ เค•ी เค‰เคฎ्เคฎीเคฆ เคนै।
  • AI innovation เคฎें Startups เค•ी เคฌเคก़ी เคญूเคฎिเค•ा เคนै।
  • Public-private partnerships Technology growth เค•ो เคธเคชोเคฐ्เคŸ เค•เคฐเคคी เคนैं।

5.1 Bharat GenAI Initiative

  • Bharat GenAI is India's sovereign large language model project.
  • It is designed specifically for Indian languages and cultural contexts.
  • The model aims to support applications in governance and education.
  • It is part of the broader IndiaAI Mission launched in 2024.
  • The initiative seeks to reduce dependence on foreign AI models.

5.2 CAR T-Cell Therapy Advances

  • CAR T-cell therapy is an advanced form of cancer immunotherapy.
  • It modifies a patient's immune cells to attack cancer cells.
  • The engineered cells recognise cancer through specialised receptors.
  • Indian researchers have developed indigenous CAR-T treatments.
  • Such therapies offer targeted and personalised cancer treatment.

5.3 India AI Impact Summit 2026

  • India hosted a major AI summit focusing on technology and employability.
  • Policymakers and experts discussed how automation affects jobs.
  • The summit promoted global cooperation in responsible AI development.
  • It highlighted India's ambition to lead in inclusive AI innovation.

5.4 Future Skills in the Age of AI

  • Automation is expected to replace many repetitive tasks.
  • Skills such as creativity, problem-solving and adaptability are gaining importance.
  • Technology skills and analytical ability are increasingly valued by employers.
  • Continuous learning will be essential for future employment.

5.5 SAHI Initiative

  • SAHI provides a national framework for the responsible use of AI in healthcare.
  • It focuses on ethical, transparent and accountable AI applications.
  • The platform will guide policy and governance related to health technology.
  • It aims to ensure patient safety and public trust.

5.6 BODH Platform

  • BODH is a digital platform designed to evaluate health-related AI models.
  • It enables testing using real-world anonymised datasets.
  • The initiative was developed in collaboration with IIT Kanpur.
  • It helps validate AI tools before large-scale deployment.

5.7 Bacillus subtilis

  • Bacillus subtilis is a beneficial bacterium commonly found in soil.
  • It is widely used in agriculture as a biofertilizer.
  • The bacterium also supports gut health and immunity.
  • Kerala declared it the country's first official state microbe.

5.8 Critical Minerals

  • Critical minerals are essential for modern technologies and manufacturing.
  • They are used in electronics, renewable energy and defence equipment.
  • Supply disruptions can affect industrial production.
  • Countries maintain strategic lists of minerals important for economic security.

5.9 Project Vault

  • The United States announced Project Vault to secure supplies of critical minerals.
  • The initiative aims to build a strategic mineral reserve.
  • It aims to reduce dependence on foreign supply chains.

5.10 India's First Semiconductor Facility

  • India inaugurated its first semiconductor assembly and packaging facility in Gujarat.
  • The project is developed with support from Micron Technology.
  • The plant will produce memory and storage components.
  • It forms part of the Semicon India initiative and will support domestic electronics manufacturing.
  • Public and private sectors are collaborating to fund the project.

5.11 State Innovation Mission in Tripura

  • NITI Aayog launched the State Innovation Mission in Tripura.
  • The programme promotes startup ecosystems and innovation networks.
  • A dedicated incubation centre for entrepreneurs has been established.
  • District-level fellowships will support grassroots innovators.
  • The initiative also promotes AI-based urban development projects.

5.12 National Science Day 2026

  • India celebrates National Science Day on 28 February each year.
  • The day commemorates the discovery of the Raman Effect.
  • It promotes scientific awareness and research culture.
  • The 2026 theme is "Women in Science: Catalysing Viksit Bharat".

5.13 Global Mission on AI for Energy

  • The International Solar Alliance launched a Global AI for Energy mission.
  • The initiative promotes AI adoption in renewable energy systems.
  • It aims to support clean energy transition across member countries.
  • AI can improve energy forecasting and grid management.
  • The programme also encourages digital infrastructure development.

5.14 Blockchain India Challenge for Governance

  • The government launched the Blockchain India Challenge.
  • It encourages startups to develop blockchain-based governance solutions.
  • The initiative promotes secure digital public services.
  • Blockchain improves data transparency and security.
  • It can enhance digital trust in government systems.

5.15 Him-CONNECT Innovation Platform

  • The government launched Him-CONNECT to support Himalayan innovations.
  • It connects researchers, startups and investors.
  • The platform showcases technologies from the National Mission on Himalayan Studies.
  • It encourages commercialisation of mountain-specific solutions.
  • The initiative supports sustainable development in the Himalayas.

5.16 India-Sweden AI Technology Corridor (SITAC)

  • India and Sweden agreed to cooperate in artificial intelligence development.
  • The partnership will operate through the SITAC initiative.
  • It will connect governments, startups and academic institutions.
  • The programme aims to promote industrial and societal AI applications.
  • It also supports responsible AI innovation.

5.17 AI Ecosystem Development in India

  • India's AI initiatives focus on data access, computing power and talent development.
  • Collaboration with international partners strengthens research capabilities.
  • AI is expected to improve industrial productivity and governance.
  • Startups play a major role in AI innovation.
  • Public-private partnerships support technology growth.

๐Ÿ… 6. Games & Sports (เค–ेเคฒ เค”เคฐ เค–ेเคฒเค•ूเคฆ)

6.1 Global Sports Events and Geopolitical Influence / เค—्เคฒोเคฌเคฒ เคธ्เคชोเคฐ्เคŸ्เคธ เค‡เคตेंเคŸ्เคธ เค”เคฐ เคœिเคฏोเคชॉเคฒिเคŸिเค•เคฒ เค…เคธเคฐ

  • เคฌเคก़े Sporting events เค…เค•्เคธเคฐ Global political เค”เคฐ Economic trends เค•ो เคฆिเค–ाเคคे เคนैं।
  • International competitions Diplomatic เค”เคฐ Cultural exchanges เค•ो เคฎเคœ़เคฌूเคค เค•เคฐเคคे เคนैं।
  • Sports diplomacy เค•ा เค‡เคธ्เคคेเคฎाเคฒ Bilateral relations เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคจे เค•े เคฒिเค เคคेเคœ़ी เคธे เคนो เคฐเคนा เคนै।
  • Events Tourism เค”เคฐ Infrastructure development เค•ो เคญी เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคे เคนैं।
  • เคธเคฐเค•ाเคฐें Global tournaments เค•ो เคนोเคธ्เคŸ เค•เคฐเคจे เค•े เคฒिเค เคญाเคฐी Invest เค•เคฐเคคी เคนैं।

6.2 Role of Technology in Modern Sports / เค†เคงुเคจिเค• เค–ेเคฒों เคฎें เคŸेเค•्เคจोเคฒॉเคœी เค•ी เคญूเคฎिเค•ा

  • Advanced analytics เค”เคฐ Sensors Athlete เค•ी Performance tracking เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคคे เคนैं।
  • Video technology Referees เค•ो เคธเคนी เคซैเคธเคฒे เคฒेเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคी เคนै।
  • Wearable devices Fitness เค”เคฐ Injury prevention เคชเคฐ เคจเคœ़เคฐ เคฐเค–เคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคे เคนैं।
  • Training strategies เคฎें Data analysis เค…เคนเคฎ เคญूเคฎिเค•ा เคจिเคญाเคคा เคนै।
  • Technology เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เคฎें Professional sports เค•ो เคชूเคฐी เคคเคฐเคน เคฌเคฆเคฒ เคฐเคนी เคนै।

6.3 Economic Impact of Major Sports Leagues / เคช्เคฐเคฎुเค– เค–ेเคฒ เคฒीเค—ों เค•ा เค†เคฐ्เคฅिเค• เคช्เคฐเคญाเคต

  • Professional sports leagues เคธे เค•ाเคซी Revenue เค”เคฐ Employment (เคฐोเคœ़เค—ाเคฐ) เคฎिเคฒเคคा เคนै।
  • Broadcasting rights League เค•ी เค•เคฎाเคˆ เค•ा เคเค• เคฌเคก़ा เคนिเคธ्เคธा เคฆेเคคे เคนैं।
  • Sponsorship deals Sports เค•ो Global brands เคธे เคœोเคก़เคคी เคนैं।
  • Host cities เค•ो Tourism เค”เคฐ Infrastructure investments เคธे เค•ाเคซी เคซाเคฏเคฆा เคนोเคคा เคนै।
  • Sports industries เคฆेเคถ เค•ी National economies เคฎें เคฌเคก़ा เคฏोเค—เคฆाเคจ เคฆेเคคी เคนैं।

6.4 Global Teacher Prize 2026 Recognition / เค—्เคฒोเคฌเคฒ เคŸीเคšเคฐ เคช्เคฐाเค‡เคœ़ 2026 เคฎाเคจ्เคฏเคคा

  • Global Teacher Prize เคฆुเคจिเคฏा เคญเคฐ เคฎें Education เค•े เค•्เคทेเคค्เคฐ เคฎें Exceptional contributions เค•ो เคฎाเคจ्เคฏเคคा เคฆेเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Award Innovative teaching methods เค”เคฐ Community engagement เคชเคฐ เคœ़ोเคฐ เคฆेเคคा เคนै।
  • เคฏเคน Disadvantaged communities (เคชिเค›เคก़े เคธเคฎुเคฆाเคฏों) เค•े เคฒिเค Inclusive education เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคा เคนै।
  • Winners เค…เค•्เคธเคฐ Creative learning techniques เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคे เคนैं।
  • เค‡เคธ Prize เค•ी International prestige เค•ाเคซी เค…เคงिเค• เคนै।

6.5 Community Learning Centres and Youth Engagement / เคธाเคฎुเคฆाเคฏिเค• เคถिเค•्เคทเคฃ เค•ेंเคฆ्เคฐ เค”เคฐ เคฏुเคตा เคธเคนเคญाเค—िเคคा

  • Community learning centres Underserved areas เคฎें Education เคคเค• เคชเคนुंเคš เค•ो เคฌेเคนเคคเคฐ เคฌเคจाเคคे เคนैं।
  • เคตे Creative เค”เคฐ Physical activities เค•े เคฎौเค•े เคฆेเคคे เคนैं।
  • เคเคธे Centres Rural youth เคฎें Talent เค•ो เคจिเค–ाเคฐเคจे เคฎें เคฎเคฆเคฆ เค•เคฐเคคे เคนैं।
  • Community initiatives เค…เค•्เคธเคฐ Sports participation เค•ो เคฌเคข़ाเคตा เคฆेเคคी เคนैं।
  • Education outreach เคธे Social inclusion (เคธाเคฎाเคœिเค• เคธเคฎाเคตेเคถ) เคฎเคœเคฌूเคค เคนोเคคा เคนै।

6.1 Global Sports Events and Geopolitical Influence

  • Major sporting events often reflect global political and economic trends.
  • International competitions strengthen diplomatic and cultural exchanges.
  • Sports diplomacy is increasingly used to improve bilateral relations.
  • Events also boost tourism and infrastructure development.
  • Governments invest heavily to host global tournaments.

6.2 Role of Technology in Modern Sports

  • Advanced analytics and sensors improve athlete performance tracking.
  • Video technology assists referees in accurate decision-making.
  • Wearable devices help monitor fitness and injury prevention.
  • Data analysis plays a key role in training strategies.
  • Technology is transforming professional sports worldwide.

6.3 Economic Impact of Major Sports Leagues

  • Professional sports leagues generate significant revenue and employment.
  • Broadcasting rights contribute a large share of league earnings.
  • Sponsorship deals connect sports with global brands.
  • Host cities benefit from tourism and infrastructure investments.
  • Sports industries contribute to national economies.

6.4 Global Teacher Prize 2026 Recognition

  • The Global Teacher Prize recognises exceptional contributions to education worldwide.
  • The award highlights innovative teaching methods and community engagement.
  • It encourages inclusive education for disadvantaged communities.
  • Winners often promote creative learning techniques.
  • The prize carries significant international prestige.

6.5 Community Learning Centres and Youth Engagement

  • Community learning centres improve access to education in underserved areas.
  • They provide opportunities for creative and physical activities.
  • Such centres help nurture talent among rural youth.
  • Community initiatives often encourage sports participation.
  • Education outreach strengthens social inclusion.