.webp)
๐ Issue-Based Current Affairs
๐ Table of Contents (เคเค เคे เคฎुเค्เคฏ เคตिเคทเคฏ)
- ➤ 1. เคงाเคฐ्เคฎिเค เคฐूเคชांเคคเคฐเคฃ เคเคฐ SC/ST เค เคงिเคจिเคฏเคฎ เคा เคตिเคตाเคฆ
- ➤ 2. เคจेเคชाเคฒ เคी เคฐाเคเคจीเคคि เคฎें 'Z-Gen' เคा เคเคฆเคฏ: เคฌाเคฒेंเคฆ्เคฐ เคถाเคน
- ➤ 3. เคชเคถ्เคिเคฎ เคฌंเคाเคฒ เคुเคจाเคต: เคเคจเคธांเค्เคฏिเคीเคฏ เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ & เคुเคธเคชैเค
- ➤ 4. เคुเคจाเคตी เคนเคฒเคซเคจाเคฎे เคเคฐ เคฐाเคเคจीเคคिเค เคเค เคोเคก़: เคจेเคฎोเคฎ เคตिเคตाเคฆ
๐️ 1. Polity & Social Justice (เคฐाเคเคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคเคฐ เคธाเคฎाเคिเค เคจ्เคฏाเคฏ)
1 เคงाเคฐ्เคฎिเค เคฐूเคชांเคคเคฐเคฃ เคเคฐ SC/ST (เค เคค्เคฏाเคाเคฐ เคจिเคตाเคฐเคฃ) เค เคงिเคจिเคฏเคฎ
Current Context: 24 เคฎाเคฐ्เค เคो เคธुเคช्เคฐीเคฎ เคोเคฐ्เค เคจे เคญाเคฐเคค เคे 'anti-discrimination jurisprudence' (เคญेเคฆเคญाเคต-เคตिเคฐोเคงी เคจ्เคฏाเคฏเคถाเคธ्เคค्เคฐ) เคे เคเค เคชुเคฐाเคจे เคธिเคฆ्เคงांเคค เคो เคฆोเคนเคฐाเคฏा เคนै। เคोเคฐ्เค เคจे เคซैเคธเคฒा เคฆिเคฏा เคนै เคि Scheduled Caste (SC) เคธเคฎुเคฆाเคฏों เคे เคฒिเค เคธुเคฐเค्เคทा เคเคฐ เคตिเคถेเคท เคช्เคฐाเคตเคงाเคจ เคेเคตเคฒ เคเคจ เคฒोเคों เคो เคฎिเคฒेंเคे เคो Hinduism, Sikhism and Buddhism เคा เคชाเคฒเคจ เคเคฐเคคे เคนैं। เคฏเคน เคซैเคธเคฒा เคंเคง्เคฐ เคช्เคฐเคฆेเคถ เคे เคเค Christian pastor เคे เคฎाเคฎเคฒे เคฎें เคเคฏा, เคिเคธเคจे SC/ST (Prevention of Atrocities) Act เคे เคคเคนเคค เคธुเคฐเค्เคทा เคฎांเคी เคฅी।
Background: เคธुเคช्เคฐीเคฎ เคोเคฐ्เค เคจे เคนाเค เคोเคฐ्เค เคे เคซैเคธเคฒे เคो เคฌเคฐเคเคฐाเคฐ เคฐเคा เคि 'Constitution (Scheduled Castes) Order, 1950' เคฎें เคจिเคฐ्เคฆिเคท्เค เคคीเคจ เคงเคฐ्เคฎों เคे เค เคฒाเคตा เคिเคธी เค เคจ्เคฏ เคงเคฐ्เคฎ เคฎें เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคिเคค เคนोเคจे เคตाเคฒा เคต्เคฏเค्เคคि SC เคा เคธเคฆเคธ्เคฏ เคจเคนीं เคฐเคนเคคा। เคฎूเคฒ เคชเคฐिเคญाเคทा เคฎें เคेเคตเคฒ เคนिंเคฆुเคं เคो เคถाเคฎिเคฒ เคिเคฏा เคเคฏा เคฅा, เคฒेเคिเคจ เคฌाเคฆ เคฎें เคธिเคों (1956) เคเคฐ เคฌौเคฆ्เคงों (1990) เคो เคเคธเคฎें เคोเคก़ा เคเคฏा।
- UPSC Analytical Points: เคฏเคน เคฎाเคฎเคฒा Religious Autonomy vs Affirmative Action เคी เคฌเคนเคธ เคो เคซिเคฐ เคธे เคीเคตिเคค เคเคฐเคคा เคนै।
- เค्เคฏा เคฆเคฒिเคค เคเคธाเคเคฏों เคเคฐ เคฆเคฒिเคค เคฎुเคธเคฒเคฎाเคจों เคो SC เคा เคฆเคฐ्เคा เคฆिเคฏा เคाเคจा เคाเคนिเค? เคฐंเคเคจाเคฅ เคฎिเคถ्เคฐा เคเคฏोเค เคจे เคเคธเคी เคธिเคซाเคฐिเคถ เคी เคฅी, เคฒेเคिเคจ เคाเคจूเคจी เคธ्เคฅिเคคि เคฏเคนी เคนै เคि เคงเคฐ्เคฎ เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ เคे เคฌाเคฆ SC Status เคธเคฎाเคช्เคค เคนो เคाเคคा เคนै।
1 Religious Conversion and SC/ST Act
Current Context: The Supreme Court of India reiterated a long-held principle of India’s anti-discrimination jurisprudence on March 24. The Court ruled that protections and special provisions for Scheduled Caste (SC) communities are available exclusively to those who practise Hinduism, Sikhism, and Buddhism. The judgment arose after a Christian pastor in Andhra Pradesh sought protection under the SC/ST (Prevention of Atrocities) Act.
Background: The Supreme Court upheld a High Court decision stating that any member of the SC community who converts out of the three specified religions in the Constitution (Scheduled Castes) Order, 1950, ceases to be an SC member. Originally, the definition of SC included only Hindus, but it was extended to Sikhs in 1956 and Buddhists in 1990.
- UPSC Analytical Points: This ruling highlights the intersection of religious autonomy and affirmative action.
- It brings back the debate over extending SC status to Dalit Christians and Dalit Muslims, a move recommended by the Ranganath Mishra Commission but constrained by the current legal framework.
๐ 2. International Relations (เค ंเคคเคฐ्เคฐाเคท्เค्เคฐीเคฏ เคธंเคฌंเคง)
2 เคจेเคชाเคฒ เคी เคฐाเคเคจीเคคि เคฎें 'Z-Gen' เคा เคเคฆเคฏ: เคฌाเคฒेंเคฆ्เคฐ เคถाเคน
Current Context: เคจेเคชाเคฒ เคी เคฐाเคเคจीเคคि เคฎें เคเค เคฌเคก़ा เคเคคिเคนाเคธिเค เคฌเคฆเคฒाเคต เคเคฏा เคนै। 5 เคฎाเคฐ्เค เคे เคुเคจाเคต เคฎें 'Rastriya Swatantra Party' (RSP) เคे เคจेเคคा เคเคฐ เคช्เคฐเคงाเคจเคฎंเคค्เคฐी-เคจाเคฎिเคค เคฌाเคฒेंเคฆ्เคฐ เคถाเคน (Balendra Shah) เคจे เคเค เค เคญूเคคเคชूเคฐ्เคต เคीเคค เคนाเคธिเคฒ เคी เคนै।
Background: เคฌाเคฒेंเคฆ्เคฐ เคถाเคน เคเค เคฐैเคชเคฐ เคเคฐ เคंเคीเคจिเคฏเคฐ เคธे เคฎेเคฏเคฐ เคฌเคจे เคนैं, เคिเคจ्เคนोंเคจे veterans of the 2008 republic เคो เคนเคฐा เคฆिเคฏा। เคเคจ्เคนोंเคจे traditional campaigning เคे เคฌเคाเคฏ "monastic silence" (เคธंเคจ्เคฏाเคธी เคैเคธी เคुเคช्เคชी) เค เคชเคจाเค।
- UPSC Analytical Points: เคจेเคชाเคฒ เคฎें เคฏเคน political anomaly เคฆเคฐ्เคถाเคคी เคนै เคि เคฏुเคตा เคฎเคคเคฆाเคคा (post-Gen Z) เคชाเคฐंเคชเคฐिเค เคเคฐ เคญ्เคฐเคท्เค เคฐाเคเคจीเคคिเค เคฆเคฒों เคธे เคจिเคฐाเคถ เคนैं।
- เคญाเคฐเคค เคे เคฒिเค เคฏเคน เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคนै เค्เคฏोंเคि เคเค เคธ्เคฅिเคฐ เคเคฐ เคจเค เคธोเค เคตाเคฒी เคจेเคชाเคฒ เคธเคฐเคाเคฐ เคे เคธाเคฅ เคธीเคฎा เคตिเคตाเคฆों เคเคฐ hydroelectric projects เคชเคฐ เคจเค เคूเคเคจीเคคि เคी เคเคตเคถ्เคฏเคเคคा เคนोเคी।
2 The Rise of 'Gen Z' Politics in Nepal: Balendra Shah
Current Context: Nepal’s political landscape has witnessed a massive disruption. Prime Minister-designate Balendra Shah and his Rastriya Swatantra Party (RSP) secured a historic mandate in the post-Gen Z parliamentary elections held on March 5.
Background: A rapper-engineer-turned-mayor, Shah defeated the veterans of the 2008 republic. He represents a rare political anomaly, completely bypassing traditional campaigning for a "monastic silence".
- UPSC Analytical Points: This shift indicates extreme voter fatigue with traditional, establishment politics in South Asia.
- For India, engaging with a non-traditional, youth-driven leadership in Kathmandu will require recalibrating its diplomatic approach, especially concerning border management and infrastructure investments.
๐ก️ 3. Internal Security & Polity (เคंเคคเคฐिเค เคธुเคฐเค्เคทा เคเคฐ เคฐाเคเคจीเคคि)
3 เคชเคถ्เคिเคฎ เคฌंเคाเคฒ เคुเคจाเคต: เคเคจเคธांเค्เคฏिเคीเคฏ เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ เคเคฐ เคुเคธเคชैเค
Current Context: เคชเคถ्เคिเคฎ เคฌंเคाเคฒ เคตिเคงाเคจเคธเคญा เคुเคจाเคตों เคฎें 'illegal infiltration' (เค เคตैเคง เคुเคธเคชैเค ) เคเคฐ 'change of demography' (เคเคจเคธांเค्เคฏिเคीเคฏ เคฌเคฆเคฒाเคต) เคा เคฎुเคฆ्เคฆा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคง्เคฐुเคตीเคเคฐเคฃ (polarising) เคा เคนเคฅिเคฏाเคฐ เคฌเคจ เคเคฏा เคนै।
Background: เคญाเคเคชा (BJP) เคธเคค्เคคाเคฐूเคข़ Trinamool Congress เคो เคेเคตเคฒ เคญ्เคฐเคท्เคाเคाเคฐ เคฏा เคจौเคเคฐिเคฏों เคी เคเคฎी เคชเคฐ เคนी เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि เคงाเคฐ्เคฎिเค เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคेเคฐ เคฐเคนी เคนै। เคช्เคฐเคงाเคจเคฎंเคค्เคฐी เคจเคฐेंเคฆ्เคฐ เคฎोเคฆी เคจे เคเคนा เคि เคฏเคน เคुเคจाเคต "เคชเคถ्เคिเคฎ เคฌंเคाเคฒ เคी เคเคค्เคฎा" (soul of West Bengal) เคो เคฌเคाเคจे เคे เคฒिเค เคนै।
- UPSC Analytical Points: เคธीเคฎाเคตเคฐ्เคคी เคฐाเค्เคฏों เคฎें เคเคจเคธांเค्เคฏिเคीเคฏ เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ National Security เคे เคฒिเค เคเค เคुเคจौเคคी เคนै।
- เคुเคจाเคต เคเคฏोเค เคเคฐ เคธुเคฐเค्เคทा เคเคेंเคธिเคฏों เคो Border Management เคเคฐ เค เคตैเคง เคช्เคฐเคตाเคธเคจ เคो เคฐोเคเคจे เคे เคฒिเค 'Comprehensive Integrated Border Management System' (CIBMS) เคो เคฒाเคू เคเคฐเคจे เคी เคเคตเคถ्เคฏเคเคคा เคนै।
3 West Bengal Elections: The Infiltration Narrative
Current Context: The issue of illegal infiltration and claims of changing demography have become the primary tools for the BJP to polarise the electorate on religious lines in the West Bengal Assembly elections.
Background: Moving beyond issues of corruption, lack of jobs, and industries, the BJP is directly challenging the Trinamool Congress on border integrity. Prime Minister Narendra Modi emphasized that the election was about saving the "soul of West Bengal".
- UPSC Analytical Points: Unchecked migration altering border demography is a critical internal security threat.
- This requires strict enforcement of the Comprehensive Integrated Border Management System (CIBMS) and bilateral negotiations with Bangladesh to curb illegal cross-border movement.
๐ณ️ 4. Electoral Politics (เคुเคจाเคตी เคฐाเคเคจीเคคि)
4 เคुเคจाเคตी เคนเคฒเคซเคจाเคฎे เคเคฐ เคฐाเคเคจीเคคिเค เคเค เคोเคก़: เคจेเคฎोเคฎ เคตिเคตाเคฆ
Current Context: เคेเคฐเคฒ เคे เคจेเคฎोเคฎ (Nemom) เคจिเคฐ्เคตाเคเคจ เค्เคทेเคค्เคฐ เคฎें เคญाเคเคชा เคเคฎ्เคฎीเคฆเคตाเคฐ เคฐाเคीเคต เคंเคฆ्เคฐเคถेเคเคฐ เคे 'electoral affidavit' (เคुเคจाเคตी เคนเคฒเคซเคจाเคฎे) เคो เคฒेเคเคฐ เคญाเคฐी เคฐाเคเคจीเคคिเค เคตिเคตाเคฆ เคिเคก़ เคเคฏा เคนै।
Background: เคตिเคชเค्เคท เคจे เคเคจ เคชเคฐ เคธंเคชเคค्เคคि เคिเคชाเคจे เคे เคเคฐोเคช เคฒเคाเค เคนैं। เคธाเคฅ เคนी, เคांเค्เคฐेเคธ เคจे เคुเคจाเคต เคो เคช्เคฐเคญाเคตिเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค "CPI(M)-BJP deal" เคा เคญी เคเคฐोเคช เคฒเคाเคฏा เคนै, เคिเคธे เคंเคฆ्เคฐเคถेเคเคฐ เคจे "เคญ्เคฐเคฎिเคค เคเคฐเคจे" (distract) เคा เคนเคฅเคंเคกा เคฌเคคाเคฏा เคนै।
- UPSC Link: เคฏเคน 'Representation of the People Act, 1951' (RPA) เคे เคคเคนเคค เคเคฎ्เคฎीเคฆเคตाเคฐों เคฆ्เคตाเคฐा เคธंเคชเคค्เคคिเคฏों เคे เคช्เคฐเคเคीเคเคฐเคฃ (Disclosure of Assets) เคเคฐ เคुเคจाเคต เคเคฏोเค เคी เคांเค (Scrutiny) เคธे เคुเคก़ा เคเค เคธीเคงा เคฎाเคฎเคฒा เคนै।
4 Electoral Disclosures and Political Deals: Nemom
Current Context: A fierce political battle has erupted in Kerala's Nemom constituency over the electoral affidavit of BJP State president and NDA candidate Rajeev Chandrasekhar.
Background: The opposition has targeted him over alleged discrepancies in his asset declarations. Furthermore, the Congress has accused the CPI(M) and BJP of a tacit "deal" to manipulate the election outcomes, which Chandrasekhar dismissed as a desperate narrative to distract voters.
- UPSC Link: Under the Representation of the People Act, 1951, filing a false affidavit is a serious electoral offense. This highlights the importance of the Election Commission’s scrutiny mechanisms to ensure transparency in the wealth of candidates.
.webp)